Người nghiện ma túy: Tội phạm hay bệnh nhân?

Trung tướng Nguyễn Văn Long (bìa trái) - Thứ trưởng Bộ Công an và Thiếu tướng Mai Hoàng (giữa) - Giám đốc Công an TP.HCM đến thăm và làm việc tại Trung tâm Điều dưỡng & Cai nghiện ma túy Thanh Đa.

Đồng chí Thượng tá Lê Quý Minh, Hội Cựu CAND TP.HCM đã có buổi trao đổi với Bác sỹ Nguyễn Hữu Khánh Duy, Giám dốc trung tâm cai nghiện ma túy Thanh Đa để làm rõ vấn đề “Người nghiện ma túy là tội phạm hay bệnh nhân?”.

Theo Bác sỹ Nguyễn Hữu Khánh Duy, nghiện ma túy rất khó chữa, đặc tính là dễ tái nghiện. Việc cai nghiện phục hồi cho người nghiện ma túy đòi hỏi phải kiên nhẫn và có kiến thức về cai nghiện ma túy.

Người nghiện ma túy gây ra các hậu quả nặng nề về luật pháp, y tế, xã hội, tài chính, việc làm và ổn định của xã hội. Để sử dụng ma túy người nghiện phải mua bán, tàng trữ, sử dụng, thậm chí phải trộm cắp tiền bạc của gia đình, người thân quen hoặc cướp giật, gây trọng án cho người khác ngoài xã hội, tiếp tay cho bọn buôn bán ma túy, sản xuất, tiêu thụ ma túy thậm chí với khối lượng rất lớn. Tác hại của việc sử dụng ma túy đã được đăng tải nhiều trên các cơ quan truyền thông và báo chí.

Về phương diện bệnh lý, cai nghiện ma túy phải được đánh giá thường xuyên bởi một nhóm cán bộ điều trị gồm các cán bộ quản lý, bác sỹ cai nghiện phục hồi, các nhà giáo dục, hướng nghiệp, các nhà tư vấn - tâm lý - xã hội học…

Khi người nghiện sử dụng ma túy càng lâu, liều lượng càng tăng thì hậu quả tác hại càng nặng nề. Những tác động của ma túy trên não bộ gây ra những tổn thương tạm thời hoặc vĩnh viễn trên người nghiện, làm người nghiện ma túy suy giảm khả năng phán đoán, phân tích, tổng hợp, xử lý thông tin, khả năng tự chủ. Họ thiếu nghị lực, thiếu sáng suốt, thiếu ý chí để thực hiện các quyết định của mình. Do ký ức hồi tưởng, người nghiện rất dễ bị gợi nhớ đến ma túy khi gặp lại những hình ảnh, vụ việc liên quan đến việc sử ma túy trước đây như gặp ống chích, kim tiêm, bạn bè cũ, quán café cũ, nghe nhạc cũ, tâm trạng cũ; phản xạ có điều kiện làm cho người nghiện ma túy nghĩ đến những khoái cảm ngây ngất khi sử dụng ma túy: họ bị kích động mạnh mẽ khiến đối tượng rất dễ tái sử dụng, tái nghiện.

Người nghiện ma túy không đủ nghị lực cũng như không đủ nhận thức để sống một cách trong sạch, lành mạnh. Về mặt tinh thần, sức khỏe, nghề nghiệp, trách nhiệm bị suy sụp.

Có 4 vấn đề chính cần phải giải quyết trên đối tượng nghiện ma túy, đó là:

- Rối loạn và xuống cấp nhận thức - hành vi - nhân cách.

- Chấn thương tâm lý: Đây là một quá trình diễn biến đây phức tạp của nội tâm đối với bản thân, gia đình và xã hội.

- Người nghiện ma túy hầu hết đều ở trong tình trạng đói ma túy trường diễn, kể cả sau khi cai nghiện. Hội chứng hồi tưởng, chấn thương tâm lý, tổn thương não bộ, rối loạn hành vi nhân cách rất dễ dẫn người đã cai nghiện đến tái sử dụng ma túy.

- Tổn thương hệ thống não bộ và các vấn đề tâm thần của người nghiện ma túy.

Bốn vấn đề chính này tác động qua lại lẫn nhau, vừa là nguyên nhân cũng vừa là hậu quả của việc sử dụng ma túy.

Để cai nghiện có kết quả phải duy trì thời gian đủ dài để phục hồi hệ thống não bộ, gọt dũa, điều chỉnh, phục hồi nhận thức, hành vi, nhân cách, giải quyết các chấn thương tâm lý, mâu thuẫn nội tâm, trang bị bản lĩnh và kỹ năng sống, phát hiện các yếu tố nguy cơ và các yếu tố bảo vệ để biết cách vươn lên, xa lánh môi trường xấu, phát huy lợi thế hoàn cảnh bản thân.

Thời gian cai nghiện từ 6 tháng đến 2 năm tùy theo mức độ nặng nhẹ của từng đối tượng.

Một quan điểm rất sai lầm của nhiều người là cắt cơn nghiện là đã chữa xong nghiện ma túy. Thực chất cắt cơn nghiện ma túy chỉ là giai đoạn đầu để chuẩn bị cho một quy trình, cai nghiện rất khó khăn tiếp theo.

Do các rối loạn tâm trí thực tổn, các phản ứng tâm sinh lý và đặc biệt là chứng hồi tưởng dễ dẫn người nghiện đến những cơn thèm nhớ ma túy với tất cả sự khoái cảm của nó và sự phản ứng yếu ớt của bản thân trước sự quyến rũ của ma túy. Nếu có giải pháp tích cực, đúng cách, đủ thời gian, cách ly với môi trường ma túy: cường độ và tần số nhớ này sẽ giảm dần, tổn thương hệ thống não bộ được phục hồi, ngoài ra người cai nghiện còn được trang bị bản lĩnh và kỹ năng sống, biết được ưu nhược điểm bản thân để vươn lên trong hoàn cảnh của mình. Tuy nhiên, cần lưu ý là ngay cả khi tạm gọi là cai nghiện thành công, người nghiện vẫn phải tiếp tục cai nghiện cả đời.

Sau khi cai, nếu những nhân tố tác động thúc đẩy đối tượng tìm đến ma túy vẫn chưa được giải quyết, hầu hết những người nghiện sẽ tái nghiện. Do hệ thống não bộ đã bị ngộ độc ma túy, hầu hết những người nghiện ma túy đều có vấn đề tâm thần từ mức độ nhẹ đến nặng.

Ngoài trạng thái lạm dụng rồi lệ thuộc, các hội chứng lâm sàng liên quan đến thể chất, gây các phản ứng tâm lý và rối loạn tâm trí thực tổn như: trạng thái nhiễm độc, lú lẫn tâm trí, hội chứng hồi tưởng, loạn tâm thần, các rối loạn hành vi, các rối loạn tập trung, các rối loạn nhân cách, các rối loạn tâm thần , tự sát và các ý dịnh tự sát.

Hầu hết người nghiện đều có vấn đề tâm thần từ nhẹ đến nặng, do đó Trung tâm cai nghiện phải có bác sĩ chuyên khoa tâm thần để điều trị tại chỗ vì chuyển học viên ra bệnh viện ngoài rất khó quản lý: học viên có điều kiện thẩm lậu, tái sử dụng ma túy và nếu có điều kiện sẽ tìm cách trốn.

Vì những lý do trên, quan điểm của chúng tôi: Người nghiện ma túy là một tội phạm và cũng là một bệnh nhân.