Phong trào "Bình dân học vụ số": Tiếp nối sứ mệnh nâng cao dân trí trong kỷ nguyên mới

Đoàn viên hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công xã Bình Phước, tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: Lê Thúy Hằng/TTXVN

Trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành động lực quan trọng của phát triển, yêu cầu phổ cập tri thức, trang bị kỹ năng số cho mọi người dân là rất cần thiết. Việc triển khai phong trào "Bình dân học vụ số" không chỉ tiếp nối tinh thần khai sáng của cha ông, mà còn thể hiện quyết tâm xây dựng nguồn nhân lực số, phát triển công dân số và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Tiếp nối tinh thần khai sáng trong thời đại số

Tháng 9/1945, ngay sau khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định nạn mù chữ là một trong ba thứ "giặc" cần phải khẩn trương đẩy lùi cùng với giặc đói và giặc ngoại xâm. Phong trào Bình dân học vụ được phát động đã nhanh chóng trở thành cuộc vận động rộng khắp, huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội để đưa ánh sáng tri thức đến với hàng triệu người dân. Không chỉ góp phần nâng cao dân trí, phong trào còn khơi dậy tinh thần hiếu học, tạo nền tảng quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong những giai đoạn tiếp theo.

Tám thập niên sau, đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong bối cảnh đó, nội hàm của việc phổ cập tri thức cũng được mở rộng. Nếu trước đây, biết đọc, biết viết là điều kiện để mỗi người tham gia đời sống xã hội thì ngày nay, kỹ năng số trở thành năng lực thiết yếu để người dân học tập, lao động, sản xuất, tiếp cận dịch vụ công, giao dịch trên môi trường số và thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế số.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, xác định phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao dân trí số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã phát động Phong trào "Bình dân học vụ số", hướng tới mục tiêu phổ cập kiến thức và kỹ năng số cho mọi tầng lớp nhân dân, giúp mỗi người dân có khả năng khai thác hiệu quả các nền tảng số, dịch vụ số và ứng dụng số phục vụ học tập, lao động, sản xuất và đời sống.

Đoàn viên đến tận khu dân cư hỗ trợ người dân cài đặt và kích hoạt sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID tại xã Phú Quới, tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: Lê Thúy Hằng/TTXVN

Khi tri thức số trở thành "chìa khóa" để tiếp cận cơ hội phát triển, việc phổ cập kỹ năng số cho toàn dân không chỉ giúp nâng cao năng lực của từng cá nhân mà còn góp phần tạo dựng nền tảng nhân lực cho quá trình phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Đó cũng chính là sự tiếp nối sinh động tinh thần khai sáng của phong trào Bình dân học vụ trong một sứ mệnh mới – xây dựng công dân số, xã hội số và nền kinh tế số, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Đưa phong trào từ chủ trương thành hành động

Ngay sau khi được phát động, Phong trào "Bình dân học vụ số" đã được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở. Trên cơ sở Kế hoạch số 01-KH/BCĐTW ngày 21/3/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, các bộ, ngành, địa phương đã khẩn trương xây dựng chương trình hành động, cụ thể hóa mục tiêu, nhiệm vụ phù hợp với chức năng, điều kiện thực tiễn; đồng thời huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị nhằm đưa kỹ năng số trở thành năng lực thiết yếu của mỗi người dân.

Xã Yên Trường, tỉnh Thanh Hoá đã thành lập 21/21 Tổ Công nghệ số cộng đồng đến 100% thôn. Đây là lực lượng nòng cốt hỗ trợ người dân tiếp cận và sử dụng nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến. Ảnh: Khiếu Tư/ TTXVN

Nội dung phổ cập tập trung vào những kỹ năng gắn với đời sống hằng ngày như sử dụng dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, khai thác các nền tảng số phục vụ học tập, sản xuất, kinh doanh; đồng thời trang bị kiến thức về an toàn thông tin và kỹ năng nhận diện, phòng tránh các hình thức lừa đảo trên không gian mạng.

Từ ngày 1/4/2025, nền tảng "Bình dân học vụ số" chính thức được đưa vào vận hành, cho phép người dân đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử VNeID để học tập trực tuyến, kiểm tra và đánh giá kết quả. Nền tảng tích hợp nhiều chuyên đề về kỹ năng số cơ bản, dịch vụ công trực tuyến, an toàn số, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, góp phần tạo môi trường học tập linh hoạt, thuận tiện cho mọi người dân.

Người dân tìm hiểu quy trình thực hiện dịch vụ công trực tuyến tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Tân Ninh, tỉnh Tây Ninh. Ảnh: Minh Phú/TTXVN

Nhiều địa phương như Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Bắc Ninh, Quảng Ngãi, Lâm Đồng... đã ban hành kế hoạch triển khai Phong trào "Bình dân học vụ số", phát huy vai trò của các tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên thanh niên và cán bộ cơ sở trong hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tài khoản định danh điện tử, thanh toán số và các nền tảng phục vụ đời sống.

Các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp và cơ sở giáo dục cũng tích cực tham gia hưởng ứng phong trào. Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh... phát huy vai trò tuyên truyền, hỗ trợ người dân, nhất là người cao tuổi, đồng bào vùng sâu, vùng xa và những nhóm còn hạn chế về kỹ năng số.

Qua thời gian triển khai, Phong trào "Bình dân học vụ số" đã bước đầu tạo được sức lan tỏa trên phạm vi cả nước. Điều đáng ghi nhận không chỉ là số lượng kế hoạch, chương trình hay mô hình được xây dựng, mà còn là sự chuyển biến trong nhận thức về vai trò của kỹ năng số. Từ chỗ coi chuyển đổi số là câu chuyện của cơ quan quản lý hoặc doanh nghiệp công nghệ, ngày càng nhiều người dân chủ động tiếp cận các nền tảng số để thực hiện thủ tục hành chính, thanh toán, học tập, tìm kiếm thông tin và kết nối với các dịch vụ thiết yếu.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận rằng Phong trào "Bình dân học vụ số" vẫn đang ở giai đoạn tạo nền tảng. Khoảng cách về hạ tầng số giữa các vùng, miền; trình độ tiếp cận công nghệ chưa đồng đều giữa các nhóm dân cư; chất lượng học liệu và đội ngũ hướng dẫn ở một số nơi còn hạn chế... vẫn là những rào cản cần tiếp tục tháo gỡ.

Để phong trào trở thành nền tảng của xã hội số

Thanh niên đóng vai trò quan trọng trong phổ cập kỹ năng số cho mọi tầng lớp nhân dân. Ảnh: Đức Hạnh/TTXVN

Phong trào "Bình dân học vụ số" là quá trình lâu dài nhằm xây dựng nguồn nhân lực số và hình thành văn hóa học tập trong thời đại mới. Mục tiêu cuối cùng của phong trào là giúp người dân thực sự làm chủ công nghệ, ứng dụng hiệu quả các nền tảng số vào học tập, lao động, sản xuất và đời sống.

Để đạt được mục tiêu đó, cần tiếp tục quán triệt quan điểm lấy người dân làm trung tâm, làm chủ thể và là động lực của chuyển đổi số. Nội dung phổ cập kỹ năng số phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của từng nhóm đối tượng, bảo đảm dễ học, dễ hiểu, dễ áp dụng. Với người cao tuổi là kỹ năng sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử và phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng; với nông dân là khai thác các nền tảng số phục vụ sản xuất, tiêu thụ nông sản; với học sinh, sinh viên và người lao động là năng lực học tập, làm việc và sáng tạo trong môi trường số. Khi việc học gắn với nhu cầu của cuộc sống, người dân sẽ chủ động tiếp cận và hình thành thói quen học tập thường xuyên.

Cùng với đó, phong trào chỉ có thể phát triển bền vững khi huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Chính quyền các cấp giữ vai trò định hướng, tổ chức thực hiện và tạo điều kiện về hạ tầng, cơ chế; các tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục phát huy vai trò tuyên truyền, vận động và hỗ trợ người dân; doanh nghiệp công nghệ đóng góp giải pháp, nền tảng và học liệu; các cơ sở giáo dục, đào tạo đưa kỹ năng số trở thành một nội dung xuyên suốt trong quá trình dạy và học. Đặc biệt, cần tiếp tục phát huy hiệu quả của các tổ công nghệ số cộng đồng với phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người", để không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số.

Thành viên "Tổ công nghệ số cộng đồng" xã Định Tân (tỉnh Thanh Hóa) hỗ trợ người dân cài đặt và sử dụng ứng dụng trên điện thoại thông minh. Ảnh: Khiếu Tư/TTXVN

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng, kỹ năng số không còn là năng lực có thể học một lần rồi sử dụng mãi. Điều đó đòi hỏi phải thường xuyên đổi mới nội dung, phương thức tổ chức và học liệu, gắn chặt với thực tiễn của quá trình xây dựng chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và công dân số.

80 năm trước, Bình dân học vụ đã góp phần tạo nên một cuộc cách mạng về dân trí. Hôm nay, Bình dân học vụ số đang mở ra một hành trình mới - phổ cập năng lực số để mỗi người dân đủ khả năng học tập, sáng tạo và phát triển trong môi trường số. Khi tri thức số trở thành tài sản chung của toàn xã hội, chuyển đổi số sẽ không chỉ là mục tiêu phát triển, mà trở thành động lực nâng tầm quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” trong cán bộ, hội viên Hội Cựu CAND khu vực tỉnh Nam Định cũ Tiếp tục các hoạt động trong khuôn khổ chương trình triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” trong Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh Ninh Bình, ngày 11/12/2025, Công an tỉnh phối hợp với Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh tổ chức hội nghị tập huấn, triển khai phong trào “Bình dân học vụ số” cho cán bộ, hội viên Hội Cựu Công an nhân dân tỉnh tại khu vực tỉnh Nam Định cũ.

Bình dân học vụ số tạo nền móng công dân số từ mỗi thôn xóm Sau một năm triển khai, phong trào “Bình dân học vụ số” không chỉ dừng ở những lớp học kỹ năng công nghệ đơn thuần, đang từng bước tạo ra những thay đổi thực chất trong đời sống người dân, mở đường cho quá trình hình thành công dân số, xã hội số từ nền tảng cơ sở, góp phần hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW.

‘Cú hích’ từ chuyển đổi số trong Chương trình mục tiêu quốc gia Trong lộ trình đổi mới và phát triển bền vững, vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi của tỉnh Khánh Hòa đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng.