Bình dân học vụ số tạo nền móng công dân số từ mỗi thôn xóm

Đi vào từng khu dân cư

Tại Phú Thọ, phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai theo cách riêng, linh hoạt, gần dân và thực chất. Không còn bó hẹp trong các phòng học truyền thống, những lớp phổ cập kỹ năng số được tổ chức ngay tại nhà văn hóa khu dân cư, trung tâm phục vụ hành chính công, quán cà phê, thậm chí tại chính nhà riêng hay nơi sản xuất của người dân.

Ở đó, không có bảng đen, giáo án hay bài giảng theo cách thông thường. Thay vào đó là những chiếc điện thoại thông minh, mã QR, tài khoản ngân hàng điện tử và những thao tác “cầm tay chỉ việc” giữa người hướng dẫn với người học.

Đoàn viên, thanh niên trực tiếp hỗ trợ người dân cao tuổi cách sử dụng các ứng dụng cài đặt trên điện thoại di động.

Lực lượng nòng cốt là hơn 2.300 tổ công nghệ số cộng đồng, gồm cán bộ trẻ, đoàn viên thanh niên, giáo viên, cán bộ cơ sở. Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, họ trực tiếp đến từng hộ gia đình để hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng, thanh toán không dùng tiền mặt, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, tích hợp giấy tờ cá nhân trên nền tảng số.

Điểm mới đáng chú ý tại địa phương này là từ tháng 7/2025, mô hình “học sinh dạy ông bà, cha mẹ” bắt đầu được triển khai rộng rãi. Nhiều trường học đã lồng ghép kỹ năng số vào hoạt động ngoại khóa, khuyến khích học sinh trở thành “trợ giảng công nghệ” ngay trong chính gia đình mình.

Cách làm tưởng chừng đơn giản, nhưng tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Khi con cháu trực tiếp hướng dẫn, tâm lý e ngại công nghệ của người lớn tuổi dần được xóa bỏ. Từ chỗ chỉ nghe, chỉ nhìn, nhiều người cao tuổi đã có thể tự thao tác trên điện thoại, chuyển khoản, tra cứu thông tin hay thực hiện các thủ tục hành chính ngay tại nhà.

Những thay đổi ấy đang tạo ra giá trị kinh tế rõ nét. Không ít tiểu thương tại các chợ dân sinh đã sử dụng mã QR trong thanh toán. Nhiều hộ sản xuất nông nghiệp bắt đầu quảng bá sản phẩm qua mạng xã hội, livestream bán hàng, tiếp cận các sàn thương mại điện tử.

Các đặc sản như Bưởi Đoan Hùng, Chè Long Cốc hay Thịt chua Thanh Sơn không còn chỉ tiêu thụ trong phạm vi địa phương, mà từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Nhiều hộ dân cho biết, giá trị nông sản tăng từ 15–20% nhờ giảm khâu trung gian.

Không chỉ tạo chuyển biến về kinh tế, phong trào còn hỗ trợ hiệu quả cải cách hành chính. Tỷ lệ hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của chính quyền cơ sở đạt trên 95%. Việc chi trả lương hưu, trợ cấp qua tài khoản ngân hàng được mở rộng, giúp người dân, đặc biệt là người cao tuổi, tiết kiệm thời gian và thuận tiện hơn trong giao dịch.

Nếu Phú Thọ tạo dấu ấn với những “lớp học không bảng đen”, tại Ninh Bình, phong trào “Bình dân học vụ số” lại được triển khai bài bản, đồng bộ trên quy mô toàn tỉnh.

Sau khi thực hiện hợp nhất địa giới và vận hành mô hình chính quyền hai cấp, địa phương này xác định nâng cao năng lực số là yêu cầu cấp thiết nhằm thích ứng với phương thức quản trị mới.

Ở cấp cơ sở, phong trào đã phủ tới 100% xã, phường thông qua 3.419 tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 30.000 thành viên. Chỉ riêng năm 2025, các tổ đã tổ chức hơn 1.200 buổi hướng dẫn trực tiếp cho trên 150.000 lượt người dân.

Bên cạnh hình thức trực tiếp, địa phương còn phát triển nền tảng MOOCs “Bình dân học vụ số”, thu hút gần 100.000 tài khoản đăng ký, hơn 70.000 lượt hoàn thành khóa học. Ứng dụng trợ lý ảo hỗ trợ học tập kỹ năng số cũng ghi nhận hơn 90.000 lượt sử dụng.

Đáng chú ý, tỷ lệ người học tiếp tục tham gia các khóa học tiếp theo đạt khoảng 30–35%, cho thấy chuyển đổi quan trọng từ “được hướng dẫn” sang “chủ động học”.

Các nền tảng số quốc gia cũng được khai thác hiệu quả. Hàng chục nghìn hồ sơ lý lịch tư pháp được tiếp nhận qua VNeID; hơn 1,5 triệu sổ sức khỏe điện tử được tích hợp; toàn bộ cơ sở y tế đã triển khai khám chữa bệnh bằng căn cước công dân gắn chip hoặc định danh điện tử.

Những con số trên cho thấy “Bình dân học vụ số” tại Ninh Bình không còn là phong trào ngắn hạn, đang trở thành hạ tầng mềm của quá trình xây dựng chính quyền số.

Khi kỹ năng số trở thành thói quen của người dân

Từ thực tiễn ở Phú Thọ, Ninh Bình và nhiều địa phương khác có thể thấy, giá trị lớn nhất của phong trào “Bình dân học vụ số” không nằm ở số lượng lớp học, số tài khoản hay số lượt tham gia, mà nằm ở sự thay đổi trong hành vi của người dân.

Lực lượng đoàn viên thanh niên hỗ trợ, hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục tại bộ phận “một cửa”.

Từ chỗ e ngại công nghệ, nhiều người dân nông thôn đã chủ động sử dụng điện thoại thông minh như một công cụ thiết yếu trong cuộc sống hằng ngày.

Việc tra cứu thông tin, thanh toán điện, nước, học phí, mua sắm trực tuyến, thực hiện thủ tục hành chính hay tiếp cận các dịch vụ y tế, an sinh xã hội trên nền tảng số đang dần trở thành thói quen phổ biến.

Ở nhiều vùng nông thôn, hình ảnh người cao tuổi dùng điện thoại để nhận lương hưu, thanh toán qua QR, đăng ký khám bệnh hay trò chuyện với con cháu qua các ứng dụng số không còn xa lạ.

Nhiều hộ nông dân sau khi được hướng dẫn đã biết sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, tìm kiếm khách hàng, cập nhật thông tin thị trường. Không ít người sau khi “biết dùng” tiếp tục trở thành người hướng dẫn cho người thân, hàng xóm, tạo nên hiệu ứng lan tỏa tự nhiên trong cộng đồng.

Khi chuyển đổi số bắt đầu từ những nhu cầu thiết thực nhất, người dân không còn coi công nghệ là nhiệm vụ mang tính phong trào, mà trở thành nhu cầu tự thân.

Thực tế triển khai cũng cho thấy một số yếu tố quyết định thành công: Sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị; đội ngũ cán bộ, đảng viên đi đầu làm gương; lực lượng thanh niên, tổ công nghệ số cộng đồng đóng vai trò “cầu nối”; nội dung đào tạo đơn giản, dễ hiểu, sát nhu cầu thực tế.

Quan trọng hơn cả là phương thức “hướng dẫn để người dân tự làm”. Khi người học trực tiếp thao tác trên chính thiết bị của mình, được giải thích từng bước, được hỗ trợ kiên trì, họ không chỉ tiếp cận công nghệ mà còn hình thành sự tự tin trong môi trường số.

Từ những lớp học giản dị ở thôn, xóm, từ những buổi hướng dẫn ngay tại sân nhà, quán nước hay nhà văn hóa khu dân cư, một nền tảng công dân số đang từng bước được hình thành.

Đó không chỉ là giải pháp nâng cao kỹ năng trước mắt, mà còn là nền móng để xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số bền vững, bắt đầu từ mỗi gia đình, mỗi cộng đồng dân cư, mỗi người dân.