Tái định vị vai trò của ABS trong hệ thống an toàn giao thông Việt Nam

Thực nghiệm phanh ABS trang bị cho xe máy trên thực địa.

Là chuyên gia có hơn 20 năm công tác nghiên cứu và thực tiễn trong lĩnh vực giao thông vận tải, ông Đạt phản ánh góc nhìn dựa trên kết quả từ dự án M-ABS, đồng thời lồng ghép vào bức tranh tổng thể về chính sách và hạ tầng an toàn đường bộ hiện nay.

Trong các thảo luận về an toàn xe máy tại Việt Nam, mục tiêu tối thượng luôn là giảm thiểu số người chết và bị thương do tai nạn giao thông. Trong bối cảnh đó, hệ thống chống bó cứng phanh (ABS) ngày càng thu hút sự chú ý của công luận và các nhà làm chính sách, song vai trò của công nghệ này đôi khi vẫn bị hiểu chưa đầy đủ hoặc đơn giản hóa quá mức. Chuyên gia khẳng định ABS không phải là một “công nghệ thần kỳ” có khả năng ngăn chặn mọi vụ va chạm.

Thực tế, hiệu quả của ABS phụ thuộc vào tổng hòa nhiều yếu tố như hành vi người lái, tốc độ di chuyển, điều kiện mặt đường, bối cảnh giao thông và kỹ năng điều khiển phương tiện. Nói cách khác, ABS chỉ đóng vai trò là một công nghệ hỗ trợ, không thể thay thế cho tư duy lái xe an toàn hay các giải pháp hạ tầng đồng bộ khác.

Đáng chú ý, phân tích chuyên môn của ACST nhấn mạnh tầm quan trọng của Tiếp cận Hệ thống An toàn (Safe System Approach) - phương pháp luận hiện đại đang được Liên Hợp Quốc, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Việt Nam từng bước áp dụng. Theo mô hình này, tai nạn giao thông không bao giờ xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là sự tương tác phức tạp giữa lỗi con người, hạn chế của phương tiện, điều kiện hạ tầng, công tác quản lý tốc độ và hệ thống cứu hộ sau tai nạn; do đó, việc kéo giảm thương vong bắt buộc phải dựa trên một hệ thống giải pháp đa lớp, bổ trợ lẫn nhau. Trong mô hình này, ABS đóng vai trò là một mắt xích thuộc trụ cột “Phương tiện an toàn” (Safe Vehicles), giúp người lái duy trì khả năng kiểm soát tay lái trong tình huống phanh khẩn cấp, từ đó giảm nguy cơ mất lái và hạn chế tối đa mức độ nghiêm trọng của va chạm.

So sánh ABS với các công cụ bảo vệ quen thuộc như mũ bảo hiểm hay dây an toàn, ông Lê Văn Đạt chỉ ra rằng những trang bị này không sinh ra để ngăn ngừa tai nạn xảy ra, nhưng lại là lớp đệm bảo vệ sinh mạng cực kỳ quan trọng khi có sự cố. ABS cũng cần được nhìn nhận dưới góc độ tương tự: một giải pháp giảm thiểu rủi ro và hậu quả. Định hướng này cũng hoàn toàn phù hợp với Chiến lược quốc gia về bảo đảm trật tự, an toàn giao thông giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Cụ thể, theo Kế hoạch hành động số 260/KH-UBATGTQG ban hành ngày 28/7/2022 của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, Bộ Giao thông vận tải (nay thuộc phạm vi quản lý của Bộ Xây dựng) đã được giao nhiệm vụ “Xây dựng và ban hành quy định có hệ thống chống bó cứng phanh ABS, hệ thống kết hợp phanh trước và phanh sau (CBS) đối với xe mô tô, xe gắn máy” trong giai đoạn 2026 - 2030, thể hiện rõ cam kết tăng cường trụ cột phương tiện an toàn hơn.

Từ góc độ nghiên cứu chính sách, mục tiêu của dự án M-ABS không phải là khẳng định ABS có thể giải quyết triệt để bài toán an toàn giao thông, mà là đo lường và đánh giá chính xác đóng góp của công nghệ này trong điều kiện giao thông thực tế đặc thù tại Việt Nam.

Nếu kết quả thực nghiệm chứng minh hiệu quả rõ rệt, đây sẽ là căn cứ khoa học vững chắc để các cơ quan chức năng ban hành chính sách bắt buộc hoặc khuyến khích áp dụng; ngược lại, nếu hiệu quả chỉ phát huy trong một số điều kiện nhất định, đó cũng là bằng chứng giá trị để thiết kế chính sách thực tế và phù hợp hơn. Chuyên gia kết luận, điều cốt lõi hiện nay là phải tiếp cận vấn đề an toàn giao thông dựa trên bằng chứng khoa học và sự phối hợp liên ngành chặt chẽ, nhằm tìm ra đáp án tối ưu nhất cho bài toán giảm thiểu thương vong trên các tuyến đường Việt Nam.

Công nghệ chống bó cứng phanh cho xe máy: Nâng cao chất lượng ATGT tại Việt Nam AIP Foundation, với sự hỗ trợ của tổ chức Global Health Advocacy Incubator (GHAI) đã tổ chức sự kiện mô phỏng công nghệ chống bó cứng phanh dành cho xe máy (M-ABS) tại trung tâm thương mại AEON Mall Hà Đông, Hà Nội.

Nghiên cứu mới khẳng định tiềm năng của phanh ABS trong việc giảm tai nạn xe máy tại Việt Nam Tổ chức AIP Foundation phối hợp với Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng Cán bộ Xây dựng (ACST) vừa công bố kết quả ba nghiên cứu chuyên sâu về hệ thống chống bó cứng phanh dành cho xe mô tô, xe gắn máy (M-ABS).