Năm 2026, thương mại điện tử bước vào giai đoạn phát triển mới

Tốc độ tăng trưởng cao

Theo VECOM, Báo cáo được xây dựng thường niên từ năm 2012 thông qua hoạt động khảo sát hàng nghìn doanh nghiệp trên cả nước mỗi năm để đưa ra những đánh giá và xếp hạng mức độ ứng dụng TMĐT giữa các tỉnh thành. Đặc biệt, Báo cáo còn đưa ra những vấn đề lớn của thương mại điện tử trong một năm và những đề xuất cụ thể để giúp TMĐT tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng nhanh và bền vững.

Chỉ số thương mại điện tử Việt Nam được tổng hợp từ ba chỉ số thành phần, bao gồm Nguồn nhân lực và hạ tầng công nghệ thông tin (NNL&HT), Giao dịch thương mại điện tử giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng (B2C) và Giao dịch thương mại điện tử giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B).

Theo Báo cáo của VECOM, về đánh giá năng lực địa phương, Hà Nội dẫn đầu xếp hạng Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2025 với 74,7 điểm. Đứng thứ hai là Thành phố Hồ Chí Minh với 73,5 điểm. Đứng thứ ba trong bảng xếp hạng là Đà Nẵng với 28,1 điểm và cũng có khoảng cách rất xa so với Hà nội lên tới 46,6 điểm.

Điểm trung bình của Chỉ số năm nay là 9,3 điểm. Khoảng cách về thương mại điện tử giữa hai trung tâm kinh tế là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh với các tỉnh thành còn lại là rất lớn.

Khoảng cách giữa tỉnh thành xếp đầu Chỉ số là Hà Nội so với tỉnh thành thấp nhất trong bảng xếp hạng của 63 tỉnh thành là 73,1.

Việt Nam đã ban hành một số chính sách và pháp luật nhằm thúc đẩy thương mại điện tử, đặc biệt là xuất khẩu trực tuyến.

Sự thay đổi phương pháp tính toán và xếp hạng năm 2025 với mục tiêu phản ánh chân thực hơn hiện trạng cũng như tốc độ tăng trưởng của thương mại điện tử giữa các địa phương. Các chỉ số thành phần được bổ sung từ nhiều nguồn số liệu uy tín có tính chất định lượng và chính xác.

Trong Báo cáo EBI 2025, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam ước tính quy mô thương mại điện tử nước ta năm 2024 đạt 32 tỷ USD và đạt tốc độ tăng trưởng 27%. Trong đó, bán lẻ hàng hóa trực tuyến đạt 22,5 tỷ USD, tăng 30% so với năm trước. Như vậy, thương mại điện tử chiếm khoảng 12% tổng mức bán lẻ hàng hóavà doanh thu dịch vụ tiêu dùng, cao hơn mức 10% của năm 2023. Đồng thời, tỷ lệ bán lẻ hàng hóa trực tuyến so với tổng mức bán lẻ hàng hóa khoảng 11%, cao hơn tỷ lệ tương ứng 8,8% của năm 2023.

TP. Hà Nội đang dẫn đầu bảng xếp hạng Chỉ số thương mại điện tử Việt Nam 2025 với 74,7 điểm. Ảnh: VECOM.

VECOM đánh giá giai đoạn từ năm 1998 tới năm 2005 là giai đoạn hình thành thương mại điện tử với hoạt động nổi bật là xây dựng hạ tầng cho thương mại điện tử. Trong giai đoạn đầu tiên này hạ tầng công nghệ thông tin và viễn thông, đặc biệt là Internet, đã đáp ứng bước đầu cho kinh doanh trực tuyến. Đồng thời, giá trị pháp lý của thương mại điện tử được xác lập tại Luật Giao dịch điện tử, Luật Công nghệ thông tin, Bộ Luật Dân sự, Luật Thương mại và một số luật khác.

Giai đoạn thứ hai từ năm 2006 tới năm 2015 là giai đoạn phổ cập thương mại điện tử. Trong giai đoạn này hàng chục triệu người đã tiến hành mua sắm trực tuyến, nhiều nền tảng kinh doanh số đã hiện diện, các doanh nghiệp đã quan tâm tới xây dựng trang thông tin điện tử, tên miền quốc gia “.vn” ngày càng được quan tâm. Theo đánh giá này từ năm 2016 thương mại điện tử nước ta chuyển sang giai đoạn thứ ba với nét nổi bật là tốc độ phát triển nhanh.

Mặc dù đại dịch COVID-19 diễn ra trong hai năm 2020-2021 và bất ổn kinh tế toàn cầu trong vài năm gần đây nhưng tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nước ta luôn luôn duy trì ở mức cao. Từ 4 tỷ USD năm 2015 quy mô thương mại điện tử đã tăng lên 8 lần và đạt 32 tỷ USD vào năm 2024. Mặc dù đạt tốc độ tăng trưởng cao nhưng tỷ lệ thị trường TMĐT so với tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng nước ta vẫn còn khiêm tốn so với mức trung bình của thế giới.

Có nhiều nguyên nhân để TMĐT nước ta có tốc độ tăng trưởng cao này, chẳng hạn xuất phát ban đầu thấp, tăng trưởng GDP khá cao, dân số trẻ, v.v… Một nguyên nhân khác là nhiều nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài, trong giai đoạn này ưu tiên chiếm lĩnh thị phần hơn là lợi nhuận, qua đó khuyến khích nhu cầu mua sắm trực tuyến. Đồng thời, trong giai đoạn này hoạt động quản lý nhà nước về thuế đối với kinh doanh thương mại điện tử cũng thông thoáng nên nhiều thương nhân kinh doanh trực tuyến chưa phải nộp thuế. Mặt tích cực của điều này là tạo ra một dạng “chính sách khuyến khích về thuế”. Hai nguyên nhân này đã thay đổi cơ bản từ năm 2025.

Nhiều chính sách thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến

Theo VECOM, thời gian qua Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách, pháp luật quan trọng nhằm thúc đẩy thương mại điện tử và xuất khẩu trực tuyến. Nổi bật là các thông tư của Bộ Công Thương hỗ trợ xúc tiến thương mại trên môi trường số; Quyết định 645/QĐ-TTg phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2021–2025, thúc đẩy giao dịch xuyên biên giới; Nghị định 80/2021/NĐ-CP hỗ trợ chi phí cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sàn thương mại điện tử; và Quyết định 1445/QĐ-TTg triển khai Chiến lược xuất nhập khẩu đến năm 2030, tập trung phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, logistics và đào tạo doanh nghiệp.

Các chính sách này tạo nền tảng quan trọng cho thương mại điện tử phát triển bền vững. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn đối mặt 4 nhóm rào cản chính khi xuất khẩu trực tuyến, gồm: hạn chế về năng lực và nguồn lực; rào cản pháp lý phức tạp; chi phí cao, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa; và thiếu kiến thức, kỹ năng xuất khẩu qua thương mại điện tử.

Từ bức tranh tổng thể của kinh tế đất nước, quy mô thị trường thương mại điện tử năm 2024 cùng một loạt chính sách và văn bản pháp luật có hiệu lực hoặc được ban hành trong năm 2025, VECOM đánh giá năm nay là năm chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới – giai đoạn phát triển thứ tư của thương mại điện tử nước ta. Giai đoạn này sẽ bắt đầu từ năm 2026 và là giai đoạn phát triển nhanh và bền vững.

Những thay đổi sâu sắc và toàn diện về xây dựng và thực thi chính sách và văn bản pháp luật sẽ có ý nghĩa quyết định tới giai đoạn phát triển nhanh và bền vững của thương mại điện tử nước ta, đặc biệt là Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, Luật Thương mại điện tử, pháp luật về thuế, xuất khẩu trực tuyến, thống kê thương mại điện tử...