Người trẻ và những "điểm chạm" với di sản Hà Nội

Người trẻ tìm Hà Nội bằng trải nghiệm

Hành trình của Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026 đưa di sản ra khỏi những không gian trưng bày quen thuộc, kết hợp với âm nhạc, trình diễn, thị giác và trải nghiệm, đã trở thành điểm “chạm” đưa người trẻ đến gần văn hóa dân tộc.

Em Nguyễn Minh Anh, 21 tuổi, sinh viên tại Hà Nội, chia sẻ: “Tôi từng đến Hoàng thành vài lần nhưng chủ yếu để tham quan và chụp ảnh. Lần này, âm nhạc và các tiết mục biểu diễn khiến không gian quen thuộc bỗng trở nên sinh động. Tôi bắt đầu tò mò về những loại hình mình đã nghe tên nhưng chưa bao giờ xem trực tiếp”.

Tại không gian “Nét Hà thành”, em Nguyễn Hồng Nhung, một bạn trẻ đến từ Đông Anh, bất ngờ khi được tiếp cận với mốt thời trang của các cụ ngày xưa. Em Hồng Nhung chia sẻ: “Em thích nhất phần trưng bày về áo dài và cách ăn mặc của người Hà Nội trước đây. Có những kiểu dáng nhìn vẫn rất đẹp, mặc hôm nay cũng không thấy cũ. Đi một vòng, em hiểu thêm rằng nét thanh lịch của Hà Nội không phải điều gì quá xa xôi, nó nằm trong cả cách ăn mặc và ứng xử hằng ngày”.

GenZ thích thú với vẻ đẹp của tà áo dài, phong cách ăn mặc cùng lối sống tinh tế, tao nhã đã làm nên cốt cách riêng của người Hà Nội.

Festival Thăng Long - Hà Nội đã nối những trải nghiệm tương tự thành một cách khám phá thành phố. Tại chương trình “Nét chữ an nhiên”, việc xin chữ được tổ chức như một màn trình diễn tương tác, người tham gia phải nghĩ về điều mình mong muốn, trao đổi với nhà thư pháp và chờ một chữ riêng dành cho mình. Quá trình ấy đưa họ đến gần hơn với truyền thống trọng chữ, trọng học từng làm nên đời sống tinh thần của Thăng Long.

Cũng từ nghệ thuật thư pháp, người trẻ có thể nhận ra di sản không chỉ tồn tại trong những nghi thức xưa. Nhà thư pháp Trần Vũ Hiệp cho biết Facebook, TikTok và các sàn thương mại điện tử đang mở thêm nhiều con đường để thư pháp đến với công chúng trong nước, Việt kiều và đặc biệt là thế hệ lớn lên cùng môi trường số. Một nét chữ được viết tại Văn Miếu có thể tiếp tục xuất hiện trên trang cá nhân, trở thành chủ đề trao đổi về cách viết, ý nghĩa của chữ và văn hóa xin chữ.

Cùng nằm trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II, chương trình “Âm nhạc và Di sản” tại Bảo tàng Hà Nội cũng bất ngờ thu hút sự quan tâm của rất nhiều khán giả trẻ. Sáu câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống của Hà Nội đưa chèo, tuồng và ca trù ra khỏi khuôn khổ một đêm diễn thông thường. Khán giả được theo đoàn nghệ nhân diễu hành trong khuôn viên bảo tàng, xem các trích đoạn “Quan Âm Thị Kính”, “Tấm Cám”, “Ngọn lửa Hồng Sơn”, “Trưng Nữ Vương đề cờ”, “Ngô Quyền định đô”, đồng thời thử trang phục, tìm hiểu đạo cụ, nhạc cụ và kỹ thuật biểu diễn.

Để điểm chạm không chỉ tồn tại trong vài ngày

Trên thực tế, những thiết chế văn hóa chuyên biệt thường đòi hỏi khán giả phải chủ động lựa chọn. Muốn xem một vở diễn, họ phải biết lịch, mua vé và bước vào nhà hát. Muốn tìm hiểu một dòng tranh hay loại hình âm nhạc, họ phải biết nơi trưng bày hoặc biểu diễn. Đây là những bước không dễ xảy ra với người chưa có sẵn mối quan tâm.

Festival rút ngắn khoảng cách ấy bằng cách đặt nhiều loại hình trong cùng một không gian mở. Người đến nghe nhạc có thể tình cờ dừng lại trước một màn múa rối. Người đi cùng bạn bè để chụp ảnh có thể bị cuốn vào tiếng trống hát bội. Một tiết mục chỉ kéo dài vài phút vẫn có khả năng mở ra một mối quan tâm lâu dài.

Vở diễn “Thanh âm gốm” đưa câu chuyện làng nghề đến gần hơn với người trẻ.

Tính đa dạng của chương trình cũng giúp người trẻ nhận ra di sản không tồn tại như những mảnh rời biệt lập. Tại Festival Thăng Long – Hà Nội, chất liệu văn hóa Hà Nội gặp nghệ thuật Tây Bắc, Ê Đê và hát bội TP Hồ Chí Minh; những màn trình diễn trong nước hiện diện cùng âm nhạc Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ. Cuộc gặp ấy đặt văn hóa Thăng Long trong những mối liên hệ rộng hơn, đồng thời khơi gợi nhu cầu khám phá bản sắc của từng vùng đất.

Nhiều người trẻ từng tiếp cận lịch sử Hà Nội qua niên đại, tên nhân vật và những trang sách. Cách truyền đạt ấy cung cấp kiến thức cơ bản nhưng khó tạo cảm giác được sống trong không gian văn hóa. Khi lịch sử đi vào âm nhạc, sân khấu, hội họa và nghề thủ công, những dữ kiện quen thuộc mới bắt đầu có hình hài, âm thanh và cảm xúc.

Em Ngô Đức Anh, 25 tuổi, chia sẻ: “Tôi không nghĩ mình thiếu quan tâm đến lịch sử, chỉ là chưa biết nên bắt đầu từ đâu. Khi xem một chương trình tại đúng không gian di tích, tôi cảm thấy câu chuyện gần hơn. Sau đó tôi mới muốn đọc thêm để hiểu những gì vừa xem”.

Cách tiếp cận qua trải nghiệm cũng làm thay đổi vị trí của người xem. Họ không chỉ tiếp nhận thông tin một chiều mà có thể đặt câu hỏi, ghi lại cảm nhận, tham gia hoạt động và chia sẻ cách nhìn của mình. Mỗi bức ảnh hay video được đăng tải sau đó lại tiếp tục đưa di sản đến với một nhóm công chúng khác.

Nếu các video dừng lại trong bộ nhớ điện thoại, sự quan tâm có thể nhanh chóng trôi qua giữa dòng nội dung mới. Nếu người xem biết tìm một suất hát bội ở đâu, tham gia trải nghiệm làm gốm thế nào hay nghe ca trù trong không gian nào, Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II đã mở được con đường từ sự kiện đến đời sống văn hóa thường ngày, tạo ra nhiều cuộc gặp giữa người trẻ với di sản.

“Người trẻ không có trách nhiệm tự nhiên phải yêu di sản chỉ vì đó là di sản. Các đơn vị văn hóa cần tạo ra cơ hội tiếp cận đủ hấp dẫn, thông tin đủ rõ và những chương trình đủ chất lượng để thuyết phục họ. Tình yêu chỉ bền khi được hình thành từ trải nghiệm và hiểu biết”, TS nghệ thuật Nguyễn Thị Minh Thái nhấn mạnh.

TS Nguyễn Thị Minh Thái cũng cho rằng, GenZ đi tìm Hà Nội không nhất thiết bắt đầu bằng một hành trình lớn. Đôi khi, điểm khởi đầu chỉ là vài phút dừng lại trước một lớp diễn, một đoạn video hoặc một màn tương tác tại không gian di sản. Sau khoảnh khắc tò mò ấy, Hà Nội cần mở thêm những lối tiếp cận gần gũi để người trẻ có thể đi sâu hơn, hiểu hơn và dần hình thành mối gắn bó với di sản.

Đưa di sản trở thành nguồn lực quan trọng phát triển kinh tế xanh Thành phố Cần Thơ đang hướng đến nhiều giải pháp đồng bộ nhằm phát huy giá trị của các di tích, di sản văn hóa gắn với hoạt động du lịch. Đây được xác định là nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển kinh tế xanh, xây dựng thương hiệu điểm đến và từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương.

Đánh thức kho tàng di sản trong kỷ nguyên kinh tế sáng tạo Kho tàng di sản đồ sộ của TP phố Hồ Chí Minh đang được tiếp thêm nguồn sinh lực mới nhờ làn sóng đổi mới sáng tạo, chiến lược số hóa toàn diện và định hướng phát triển liên vùng.

Từ giữ di sản đến sống cùng di sản Di sản văn hóa không chỉ là những giá trị cần được gìn giữ từ quá khứ, mà còn có thể trở thành nguồn lực cho sáng tạo, phát triển trong hiện tại. Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa được xác định là một động lực mới, yêu cầu đặt ra là đưa di sản ra khỏi không gian bảo tồn thuần túy để trở thành một phần của đời sống đương đại.