Khi bầu cử bước vào không gian số
Ở trung tâm của tiến trình này là nền tảng định danh điện tử VNeID và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đây là hai trụ cột hạ tầng số do Bộ Công an xây dựng, vận hành theo tinh thần của Đề án 06, đồng thời, góp phần cụ thể hóa định hướng phát triển khoa học, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW.
“Bầu cử số” không phải là câu chuyện bỏ phiếu trực tuyến toàn phần, càng không phải là sự thay thế vai trò của con người bằng máy móc. Bản chất của hoạt động này là số hóa quy trình quản trị bầu cử, bảo đảm mọi khâu từ lập danh sách cử tri, xác thực nhân thân, quản lý thay đổi nơi bỏ phiếu, công khai thông tin ứng cử viên đều được vận hành trên nền tảng dữ liệu thống nhất, minh bạch và an toàn.
Trong kỳ bầu cử này, Bộ Công an đã hoàn thành xây dựng tính năng “bỏ phiếu ở nơi khác” trên VNeID, đồng thời ban hành hướng dẫn quy trình cấp giấy chứng nhận điện tử cho cử tri có nhu cầu tham gia bỏ phiếu ngoài nơi đăng ký thường trú. Đây là một bước tiến quan trọng về mặt quản trị.
Trước đây, việc xin xác nhận để bỏ phiếu ở nơi khác thường gắn với nhiều thủ tục giấy tờ, xác minh thủ công, phụ thuộc vào thời gian và sự phối hợp giữa các địa phương. Nay, trên nền tảng định danh điện tử, thông tin nhân thân được xác thực tức thời từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; việc đăng ký, phê duyệt và cập nhật thay đổi được thực hiện điện tử, có dấu vết số, hạn chế tối đa nguy cơ trùng lặp hoặc sai sót.
Điều đó không chỉ tạo thuận lợi cho hàng triệu công dân học tập, làm việc, lao động xa nơi cư trú, mà còn nâng cao tính chính xác, công bằng và minh bạch của quy trình bầu cử. Nếu trước đây, danh sách cử tri chủ yếu được tổng hợp từ nhiều nguồn rời rạc, phụ thuộc nhiều vào báo cáo thủ công ở cơ sở, thì nay, với nền tảng dữ liệu dân cư tập trung, việc lập danh sách cử tri được thực hiện trên một hệ thống thống nhất từ Trung ương tới cấp xã.
Đến thời điểm hiện tại, 3.320/3.321 đơn vị cấp xã, phường trên toàn quốc đã ứng dụng phần mềm vào công tác lập danh sách cử tri; hơn 78,5 triệu cử tri đủ điều kiện đã được phân về các khu vực bỏ phiếu trên hệ thống, đạt tỷ lệ 99,48%. Những con số này phản ánh một bước chuyển căn bản: dữ liệu dân cư đã thực sự trở thành “nguồn dữ liệu gốc” cho quản trị Nhà nước.
Trong mô hình đó, mỗi công dân có một định danh duy nhất; mỗi thay đổi về cư trú, tình trạng nhân thân đều được cập nhật kịp thời; mỗi thao tác điều chỉnh danh sách cử tri đều có dấu vết điện tử. Nền dân chủ vì thế không chỉ được bảo đảm bằng quy trình pháp lý, mà còn được củng cố bằng nền tảng dữ liệu chuẩn hóa, “đúng, đủ, sạch, sống” và “thống nhất, dùng chung”.
Có thể nói, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư chính là hạ tầng mềm của quốc gia tương tự như hạ tầng giao thông hay năng lượng trong nền kinh tế vật chất. Từ nền móng này, hàng loạt ứng dụng khác được phát triển: cải cách thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số, an sinh xã hội và nay là tổ chức bầu cử.
Một điểm nhấn quan trọng của “bầu cử số” là việc kết nối Trang thông tin bầu cử với hệ thống định danh và xác thực điện tử, cho phép công dân đăng nhập bằng tài khoản VNeID. Hơn 220.000 lượt đăng nhập đã được ghi nhận, cho thấy người dân từng bước tiếp cận môi trường số trong thực hiện quyền chính trị của mình.
Đặc biệt, việc kết nối Trang thông tin bầu cử với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cho phép người ứng cử tự động khai thác dữ liệu để điền thông tin vào mẫu kê khai, giảm thiểu sai sót và tăng độ chính xác. Hàng trăm nghìn yêu cầu khai thác đã được xử lý, phản ánh hiệu quả của cơ chế chia sẻ dữ liệu có kiểm soát.
Thông tin người ứng cử được đồng bộ, hiển thị công khai trên VNeID, giúp cử tri dễ dàng tiếp cận thông tin chính thống, đầy đủ và cập nhật. Trong bối cảnh không gian mạng tiềm ẩn nhiều thông tin sai lệch, việc cung cấp nguồn dữ liệu chuẩn xác, xác thực bằng định danh điện tử là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin xã hội.
Ở góc độ quản trị, đây là minh chứng cho cách thức dữ liệu được khai thác đúng mục đích, đúng thẩm quyền, vừa bảo đảm minh bạch, vừa giữ vững nguyên tắc bảo mật và an toàn thông tin. Khi bầu cử được số hóa, yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn càng trở nên cấp thiết. Bởi trong môi trường số, nguy cơ tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu, phát tán thông tin giả mạo có thể tác động trực tiếp đến niềm tin của cử tri.
Khẳng định vai trò trung tâm trong chuyển đổi số quốc gia
Với vai trò nòng cốt, Bộ Công an không chỉ xây dựng và vận hành hạ tầng dữ liệu, mà còn chủ động triển khai các giải pháp bảo mật, giám sát an ninh mạng, phòng ngừa và xử lý các hành vi lợi dụng công nghệ để xâm hại cuộc bầu cử. Bảo vệ hệ thống dữ liệu bầu cử cũng chính là bảo vệ nền tảng dân chủ.
Trong mô hình “bầu cử số”, an ninh không còn giới hạn ở việc bảo vệ điểm bỏ phiếu vật lý, mà mở rộng sang bảo vệ hệ thống thông tin, hạ tầng dữ liệu, quy trình xác thực điện tử. Điều đó đòi hỏi năng lực kỹ thuật cao, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, và một nền tảng dữ liệu đủ mạnh, đủ an toàn.
Việc ứng dụng mạnh mẽ VNeID trong công tác bầu cử không phải là một giải pháp đơn lẻ, mà nằm trong tổng thể chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Thông qua Đề án 06, Bộ Công an đã từng bước xây dựng hệ sinh thái định danh và xác thực điện tử, kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương. Trong bức tranh ấy, bầu cử là một lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm, đòi hỏi độ chính xác và tin cậy cao. Việc đưa dữ liệu dân cư và VNeID vào phục vụ bầu cử cho thấy niềm tin vào chất lượng, độ an toàn của hạ tầng số đã được xây dựng trong suốt thời gian qua.
Đồng thời, điều này cũng thể hiện rõ vai trò tiên phong của Bộ Công an trong thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW: phát triển dữ liệu trở thành nguồn lực, lấy khoa học – công nghệ làm động lực tăng trưởng, xây dựng Nhà nước số vận hành trên nền tảng dữ liệu thống nhất.
Cuộc bầu cử năm 2026, vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một nhiệm kỳ. Đây là bước thử nghiệm quan trọng của mô hình quản trị dựa trên dữ liệu, nơi mỗi công dân được định danh duy nhất; mỗi quy trình được số hóa; mỗi thông tin được xác thực điện tử. Khi dữ liệu dân cư trở thành nền móng cho lập danh sách cử tri; khi VNeID trở thành “chìa khóa số” để công dân thực hiện quyền chính trị; khi các thao tác hành chính được thực hiện trên môi trường điện tử thì nền dân chủ đang được củng cố bằng công nghệ.
Từ “bầu cử số” hôm nay, có thể hình dung một tương lai gần của công dân số, xã hội số, Chính phủ số nơi mọi dịch vụ công, mọi giao dịch giữa Nhà nước và công dân đều dựa trên nền tảng dữ liệu liên thông, an toàn và minh bạch. Trong hành trình ấy, Bộ Công an không chỉ giữ vai trò bảo đảm an ninh, mà còn là lực lượng kiến tạo hạ tầng số quốc gia, vận hành và bảo vệ hệ sinh thái dữ liệu nền móng cho phát triển kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên mới.
Và khi dữ liệu được khai thác đúng hướng, công nghệ được ứng dụng đúng mục tiêu, thì quyền làm chủ của nhân dân không chỉ được bảo đảm bằng quy định pháp luật, mà còn được nâng đỡ bằng một nền tảng số hiện đại, tin cậy, nền tảng của một nền dân chủ vận hành trong thời đại số.
