Chuyển đổi trạng thái, làm chủ công nghệ phát triển ngành đường sắt

Sáng 3/3, Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt (Ban Chỉ đạo) đã họp Phiên họp thứ 7, trực tuyến với các tỉnh, thành phố có các dự án đường sắt đi qua.

Kết luận Phiên họp, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính yêu cầu đánh giá và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư các tuyến đường sắt, đường sắt đô thị ngay từ khi triển khai; chuyển đổi trạng thái từ làm thuê sang làm chủ phát triển ngành đường sắt tự lực, tự cường, tự chủ.

Quy hoạch phát triển đường sắt với tầm nhìn 100 năm

Hiện nay, Ban Chỉ đạo đang chỉ đạo triển khai các dự án đường sắt: Dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng; Dự án đường sắt tốc độ cao trục Bắc-Nam; các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh; các dự án đường sắt Gia Bình-Hạ Long, Hải Phòng-Móng Cái, Lạng Sơn-Hà Nội; việc xây dựng Tổ hợp công nghiệp đường sắt…

Tại Phiên họp, các đại biểu rà soát việc thực hiện nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ giao tại Phiên họp thứ 6, nhất là những khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn cần tháo gỡ; bài học kinh nghiệm và nhiệm vụ, giải pháp thời gian tới cần triển khai để thúc đẩy triển khai các dự án.

Theo Ban Chỉ đạo, tại Phiên họp thứ 6 của Ban Chỉ đạo, lãnh đạo Chính phủ giao 22 nhiệm vụ cho các bộ, ngành và địa phương. Đến nay, các bộ, ngành, địa phương đã tập trung chỉ đạo, điều hành chủ động, quyết liệt, nỗ lực; đã hoàn thành 8 nhiệm vụ; 12 nhiệm vụ đang thực hiện trong hạn; 2 nhiệm vụ quá hạn do cần lấy ý kiến nhiều bộ, ngành liên quan, ý kiến của cấp có thẩm quyền để xử lý theo quy định.

Trong số đó, trình Quốc hội xem xét, ban hành 3 Luật, 2 Nghị quyết; Chính phủ ban hành 6 Nghị định, 3 Nghị quyết; Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt 1 Đề án; Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội ban hành 1 Nghị quyết và Thành phố Hồ Chí Minh ban hành 1 Nghị quyết. Ngoài ra, Bộ Công Thương đang trình Thủ tướng Chính phủ 1 Đề án; Bộ Tài chính đang trình Thủ tướng Chính phủ 1 Đề án.

Các bộ, ngành đang tích cực triển khai Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực đường sắt Việt Nam; xây dựng kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực cho công tác quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì cho 2 tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam; khẩn trương hoàn thiện, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt Đề án phát triển công nghiệp đường sắt.

Đối với Dự án tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, cùng với triển khai giải phóng mặt bằng, các bộ, ngành, cơ quan đang thúc đẩy phía Trung Quốc khởi động đàm phán các Hiệp định và công việc liên quan dự án; xây dựng phương án xử lý đất quốc phòng, công trình giao cắt với tuyến đường sắt; xây dựng phương án cấp thoát nước khu vực ga; hoàn trả hệ thống hạ tầng kỹ thuật dọc tuyến; thỏa thuận mỏ vật liệu, bãi đổ thải; phương án kiến trúc nhà ga, cầu cấp II trở lên trong đô thị…

Đối với các Dự án đường sắt đô thị Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục đẩy nhanh tiến độ các dự án, đảm bảo chất lượng, tiến độ, tập trung triển khai nhiệm vụ Thủ tướng Chính phủ giao.

Riêng về Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc-Nam, đến nay đã phê duyệt nhiệm vụ lập hồ sơ chuyển mục đích sử dụng rừng, đánh giá tác động môi trường; đơn vị tư vấn đang xây dựng kế hoạch đấu thầu, nhiệm vụ, dự toán và hồ sơ mời thầu các gói thầu Tư vấn khảo sát, lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, Tư vấn thẩm tra, Tư vấn giám sát khảo sát; hoàn thiện Báo cáo lựa chọn công nghệ, đối tác.

Các địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã tích cực rà soát, kiểm đếm khối lượng giải phóng mặt bằng, di dời đường điện và triển khai xây dựng các khu tái định cư. Đặc biệt, các bộ, ngành, cơ quan đang xây dựng để trình Chính phủ ban hành Nghị quyết triển khai Nghị quyết số 265/2025/QH15 của Quốc hội về Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc-Nam.

Kết luận Phiên họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính biểu dương tinh thần trách nhiệm, sự vào cuộc quyết liệt của Bộ Xây dựng, các bộ, ngành và địa phương, đặc biệt là đơn vị thường trực, chủ đầu tư, tư vấn, nhà thầu đã làm việc xuyên ngày nghỉ, ngày lễ để tập trung triển khai các dự án trọng điểm ngành đường sắt; với kết quả bước đầu rất đáng ghi nhận với nhiều nhiệm vụ hoàn thành đúng tiến độ,phối hợp giữa các bên đã có nhiều cải thiện.

Lưu ý phải phát huy tinh thần tự lực, tự cường, tự chủ chiến lược như Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải chủ động chuyển giao công nghệ, chuyển đổi trạng thái từ làm thuê sang làm chủ công nghệ, quản lý, điều hành, điều khiển, sản xuất nguyên vật liệu…, phát triển ngành đường sắt.

Thủ tướng chỉ đạo khẩn trương hoàn thiện quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy trình đảm bảo thống nhất, liên thông, dùng chung trong phạm vi cả nước về đường sắt và đường sắt đô thị; huy động tối đa các chủ thể, doanh nghiệp tham gia; tiếp tục hoàn thiện quy hoạch đường sắt theo không gian phát triển mới, với tầm nhìn xa 100 năm, trông rộng, nghĩ sâu, làm lớn; đa dạng hóa nguồn vốn gồm vốn Nhà nước, vốn tư nhân, vốn vay nước ngoài và đóng góp của người dân trong giải phóng mặt bằng; tiếp tục đánh giá, tối ưu hóa hiệu quả đầu tư các tuyến đường sắt, đường sắt đô thị ngay từ khi triển khai.

Thủ tướng yêu cầu cơ quan chủ quản, Ban quản lý dự án, đơn vị tư vấn, nhà thầu và nhất là thành viên Ban Chỉ đạo cần tiếp tục nỗ lực, cố gắng, nâng cao tinh thần trách nhiệm trong triển khai nhiệm vụ được giao theo thẩm quyền; thực hiện đúng, đủ quy trình, thủ tục, thẩm quyền theo pháp luật, bảo đảm tiến độ, chất lượng, chống tiêu cực, tham nhũng, lãng phí.

Thủ tướng chỉ rõ việc lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu bảo đảm làm đúng luật pháp, triển khai dự án bảo đảm hiệu quả; không để xảy ra tham nhũng, tiêu cực, lãng phí tài sản…

Thủ tướng chỉ đạo khẩn trương rà soát, xây dựng, sửa đổi bổ sung đầy đủ hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn về đường sắt, nhất là đường sắt đô thị để bảo đảm tính đồng bộ, liên thông, nâng cao hiệu quả của hệ thống và tạo điều kiện cho các chủ thể tham gia.

Tháo gỡ các vướng mắc, quyết liệt triển khai các dự án

Thủ tướng yêu cầu thời gian tới, các bộ, ngành, địa phương và cơ quan, đơn vị liên quan tập trung triển khai công việc với tinh thần nhanh chóng, hiệu quả, lấy hiệu quả làm thước đo, bảo đảm hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra.

Bộ Công Thương và Bộ Tài chính khẩn trương rà soát, tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn và Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc hoàn thiện Đề án phát triển công nghiệp đường sắt và Đề án tái cơ cấu Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trong tháng 3/2026.

Đối với Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc-Nam, Thủ tướng giao Bộ Xây dựng hoàn thành, bàn giao hướng tuyến, làm căn cứ các địa phương triển khai ngay công tác kiểm đếm, xây dựng phương án tái định cư, giải phóng mặt bằng. Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ đạo hoàn thành lập hồ sơ mời thầu gói thầu tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi xong trong tháng 3/2026; tổ chức nghiên cứu lựa chọn công nghệ phù hợp, vì lợi ích quốc gia dân tộc; lựa chọn tư vấn trong quý 2/2026. Bộ khẩn trương hoàn thiện Dự thảo Nghị quyết của Chính phủ triển khai Nghị quyết số 265/2025/QH15 của Quốc hội, trình Chính phủ trước 15/3/2026.

Thủ tướng chỉ đạo 15 tỉnh, thành phố có dự án đi qua và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng, khẩn trương hoàn tất rà soát nhu cầu vốn năm 2026, báo cáo chính xác để Bộ Xây dựng phân khai kế hoạch vốn trong tháng 3/2026.

Với Dự án tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, Thủ tướng nhấn mạnh, đây là dự án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, hợp tác Việt-Trung, kết nối với Trung Quốc, châu Âu. Các bộ, ngành, địa phương phải coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, tập trung cao độ để thực hiện theo chỉ đạo thỏa thuận của lãnh đạo cấp cao hai nước.

Thủ tướng Phạm Minh Chính giao Bộ Xây dựng tập trung chỉ đạo hoàn thành Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu kỳ Dự án thành phần 2 trong tháng 3/2026, bảo đảm chất lượng, đúng quy định. Bộ chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao thúc đẩy phía Trung Quốc khởi động đàm phán Hiệp định xây dựng công trình cầu đường sắt qua biên giới trong tháng 3/2026. Bộ chỉ đạo hoàn thành lựa chọn nhà thầu khảo sát, lập thiết kế kỹ thuật và ký hợp đồng trong tháng 4/2026; khẩn trương hoàn thành hồ sơ cắm cọc giải phóng mặt bằng đối với các đoạn tuyến ổn định, bàn giao cho địa phương ngay từ tháng 3/2026.

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao, Bộ Xây dựng chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện, thúc đẩy phía Trung Quốc khởi động đàm phán Hiệp định vay vốn ngay sau khi Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu kỳ được hoàn thành. Bộ Quốc phòng khẩn trương có ý kiến chính thức với Bộ Xây dựng và các địa phương về phương án xử lý đất quốc phòng bị ảnh hưởng bởi dự án trước ngày 15/3/2026.

Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phốt hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai đề án đào tạo nguồn nhân lực đường sắt, đáp ứng yêu cầu phát triển. Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát, hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn của Việt Nam trên cơ sở tiếp thu tinh hoa của thế giới. Bộ Ngoại giao làm việc với phía bạn và tiếp tục hỗ trợ Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng thúc đẩy phía Trung Quốc triển khai đàm phán các Hiệp định và các công việc liên quan dự án.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ động hướng dẫn các địa phương thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, khai thác mỏ vật liệu, bãi đổ thải, đánh giá tác động môi trường. Tổng Công ty đường sắt Việt Nam chủ động xây dựng chiến lược phát triển ngành đường sắt tự lực, tự cường, tự chủ. Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội, Tập đoàn Bưu chính-Viễn thông Việt Nam chủ động nghiên cứu công nghệ điều khiển, quản trị, vận hành đường sắt và đường sắt đô thị.

Thủ tướng yêu cầu 6 tỉnh, thành phố có tuyến đường sắt đi qua khẩn trương hoàn thành các thủ tục thỏa thuận với chủ đầu tư về: công trình giao cắt trên tuyến; phương án cấp nước, thoát nước; hoàn trả hạ tầng kỹ thuật; mỏ vật liệu, bãi đổ thải; phương án kiến trúc nhà ga, cầu. Ngay sau khi nhận bàn giao cọc mốc giải phóng mặt bằng, các địa phương phải huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, thực hiện nga bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, phấn đấu bàn giao mặt bằng sạch theo đúng tiến độ đề ra; không để tình trạng thiếu vốn cho giải phóng mặt bằng.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) hoàn thành thủ tục thỏa thuận về nguồn cấp điện cho dự án trong tháng 3/2026; triển khai ngay các tiểu dự án di dời công trình điện theo đúng tiến độ giải phóng mặt bằng chung.

Về công tác quy hoạch các tuyến Hà Nội-Lạng Sơn và Hải Phòng-Móng Cái, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng chủ động làm việc với phía Trung Quốc trong tháng 3/2026 để thống nhất thời điểm ký kết Thỏa thuận hỗ trợ kỹ thuật; chỉ đạo Tư vấn khẩn trương hoàn thiện báo cáo đầu kỳ trong tháng 3/2026, làm cơ sở triển khai các bước tiếp theo, bảo đảm hoàn thành quy hoạch trong năm 2026; tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ninh, Hải Phòng để hướng dẫn, tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục theo quy định để triển khai Dự án Hải Phòng-Hạ Long-Móng Cái, giao các địa phương làm chủ đầu tư.

Đối với các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ đạo 2 thành phố khẩn trương rà soát phối hợp với Bộ Xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng, ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn chung về đường sắt đô thị để bảo đảm tính liên thông, đồng bộ, tính phổ quát, hiện đại và từng bước phát triển công nghiệp đường sắt trong nước theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 17/TB-VPCP và Thường trực Chính phủ tại Thông báo số 68/TB-VPCP.

Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh phải chỉ đạo các chủ đầu tư, ban quản lý dự án tập trung cao độ cho công tác giải phóng mặt bằng, thi công xây lắp; trong đó đối với các dự án đang triển khai gồm Tuyến 3 Hà Nội, Tuyến 5, Tuyến 2, Tuyến số 2 thành phố..., phải bảo đảm tiến độ, chất lượng, tuyệt đối an toàn lao động và vệ sinh môi trường.

Đối với các dự án chuẩn bị đầu tư, khởi công mới trong 2026-2030, Thủ tướng chỉ đạo 2 thành phố báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng về kế hoạch triển khai các dự án có kế hoạch khởi công trong năm 2026 và những năm tiếp theo, khẩn trương hoàn thiện các thủ tục theo đúng quy định của pháp luật, phân công cụ thể bảo đảm 6 “rõ” để triển khai thực hiện, bảo đảm hiệu quả.

Tỉnh Đồng Nai phối hợp với các bộ, ngành, Thành phố Hồ Chí Minh để triển khai tuyến đường sắt kết nối Thành phố Hồ Chí Minh với Cảng hàng không Quốc tế Long Thành theo phương thức đầu tư trong tình trạng khẩn cấp.

Chỉ đạo xử lý các vướng mắc cụ thể tại từng gói thầu, dự án, Thủ tướng Phạm Minh Chính tin tưởng các thành viên Ban Chỉ đạo, các bộ, ngành, địa phương tiếp tục thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao, thúc đẩy các dự án đường sắt, đường sắt đô thị và phát triển công nghiệp đường sắt Việt Nam tự chủ, tự lực, tự cường.