Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của công nghệ thông tin hiện nay, bên cạnh những cơ hội lớn, xã hội cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức, trong đó nổi lên là sự xuống cấp về một số phương diện đạo đức và sự lan truyền của các quan điểm sai trái, thù địch. Chính vì vậy, việc chấn hưng đạo đức xã hội gắn liền với đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái đã trở thành yêu cầu cấp thiết, mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.
Trước hết, cần khẳng định rằng đạo đức là hệ thống những chuẩn mực điều chỉnh hành vi con người trong các mối quan hệ xã hội. Đạo đức thể hiện ở lối sống trung thực, trách nhiệm, nhân ái, tôn trọng lẽ phải và pháp luật. Những giá trị ấy đã được hình thành, bồi đắp qua nhiều thế hệ và trở thành nền tảng tạo nên bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc. Trong xã hội hiện đại, đạo đức không chỉ là thước đo phẩm chất cá nhân mà còn là yếu tố quyết định chất lượng phát triển của cộng đồng. Khi đạo đức được đề cao, con người sẽ hành xử có trách nhiệm hơn với bản thân và xã hội, từ đó tạo ra môi trường lành mạnh, thúc đẩy sự tiến bộ chung.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy bên cạnh những mặt tích cực, đời sống xã hội vẫn tồn tại không ít biểu hiện đáng lo ngại về sự lệch chuẩn đạo đức. Đó là tình trạng đề cao chủ nghĩa cá nhân cực đoan, chạy theo vật chất, coi nhẹ các giá trị tinh thần; là sự thờ ơ trước những vấn đề chung của cộng đồng; là hành vi thiếu trung thực, thiếu trách nhiệm trong học tập, công việc và quan hệ xã hội. Đặc biệt, trong không gian mạng, không khó để bắt gặp những phát ngôn thiếu chuẩn mực, thông tin sai lệch, thậm chí là những nội dung kích động, gây chia rẽ. Những biểu hiện này không chỉ làm suy giảm niềm tin xã hội mà còn tạo ra môi trường thuận lợi để các quan điểm sai trái, thù địch len lỏi, phát tán. Vì vậy, Văn kiện Đại hội XIV xác định: “Việc chấn hưng đạo đức xã hội được đề cập trước hết ở việc tập trung chống sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong xã hội và trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, ngăn chặn và đẩy lùi tiêu cực xã hội và tệ nạn xã hội. Đồng thời, tiến hành xây dựng những giá trị và chuẩn mực đạo đức mới đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước vì mục tiêu “Dân giàu, nuớc mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
Các quan điểm sai trái, thù địch hiện nay thường không xuất hiện một cách trực diện mà ẩn mình dưới nhiều hình thức tinh vi. Chúng có thể núp bóng “tự do ngôn luận”, “phản biện xã hội” để đưa ra những luận điệu xuyên tạc, bóp méo sự thật, phủ nhận các giá trị tích cực. Một số thông tin được cắt ghép, thổi phồng hoặc suy diễn nhằm gây hoang mang, làm lung lay niềm tin của người dân. Nguy hiểm hơn, trong thời đại số, tốc độ lan truyền của thông tin là rất nhanh khiến cho những nội dung sai lệch dễ dàng tiếp cận và ảnh hưởng đến nhận thức của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ - những người chưa có nhiều kinh nghiệm và kỹ năng sàng lọc thông tin.
Không thể phủ nhận rằng quyền tự do ngôn luận là một giá trị quan trọng, song tự do không đồng nghĩa với vô trách nhiệm. Những quan điểm lợi dụng tự do để xuyên tạc sự thật, kích động tiêu cực, gây chia rẽ xã hội cần phải được nhận diện rõ và kiên quyết đấu tranh phản bác. Việc phản bác không nhằm triệt tiêu ý kiến khác biệt mà là để bảo vệ sự thật, bảo vệ những giá trị đúng đắn và lợi ích chung của xã hội. Do đó, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái cần được thực hiện trên cơ sở lý luận vững chắc, bằng lập luận khoa học, bằng chứng xác thực và thái độ khách quan, bình tĩnh.
Chấn hưng đạo đức xã hội và đấu tranh phản bác quan điểm sai trái có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau. Một xã hội có nền tảng đạo đức vững chắc sẽ tạo ra “sức đề kháng” tự nhiên trước các thông tin độc hại. Khi con người có ý thức đúng đắn, họ sẽ không dễ bị tác động bởi những luận điệu xuyên tạc. Ngược lại, việc chủ động phản bác các quan điểm sai trái cũng góp phần củng cố và lan tỏa các giá trị đạo đức tích cực. Đây là hai mặt của một quá trình thống nhất, cùng hướng tới mục tiêu xây dựng một xã hội văn minh, lành mạnh.
Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này, trước hết, mỗi cá nhân cần tự nâng cao nhận thức và rèn luyện đạo đức. Mỗi người cần ý thức rõ trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn và phát huy các giá trị tốt đẹp, đồng thời trang bị cho bản thân khả năng phân tích, đánh giá thông tin một cách khách quan. Trong thời đại công nghệ số, việc kiểm chứng thông tin trước khi tiếp nhận và chia sẻ là vô cùng quan trọng. Một hành động tưởng chừng nhỏ như chia sẻ một thông tin chưa được kiểm chứng cũng có thể góp phần lan truyền những nội dung saì lệch. Vì vậy, văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định: “Vấn đề xây dựng và phát triển con người toàn diện, chấn hưng đạo đức xã hội, xây dựng hệ giá trị con người và văn hoá được tiến hành từng bước phù hợp với điều kiện phát triển của mỗi giai đoạn của thời kỳ đổi mới, gắn với đổi mới đồng bộ và toàn diện các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội”.
Bên cạnh đó, gia đình và nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục đạo đức và hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ. Giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà còn phải chú trọng đến việc rèn luyện kỹ năng sống, bồi dưỡng giá trị nhân văn, tinh thần trách nhiệm và ý thức công dân. Khi được trang bị đầy đủ về đạo đức và tư duy, thế hệ trẻ sẽ trở thành lực lượng nòng cốt trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng và các giá trị xã hội.
Ở tầm vĩ mô, cần xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, trong đó các giá trị tích cực được tôn vinh và lan tỏa. Các phương tiện truyền thông cần phát huy vai trò định hướng, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, đồng thời kiên quyết đấu tranh với các nội dung sai lệch. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường quản lý không gian mạng cũng là những giải pháp cần thiết nhằm hạn chế sự phát tán của thông tin độc hại.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái không có nghĩa là phủ nhận mọi ý kiến khác biệt. Một xã hội phát triển là xã hội biết lắng nghe và tôn trọng những ý kiến đa chiều, miễn là những ý kiến đó dựa trên tinh thần xây dựng và tôn trọng sự thật. Do đó, điều quan trọng là phải phân biệt rõ giữa phản biện mang tính xây dựng và những luận điệu xuyên tạc, chống phá. Chỉ khi có thái độ đúng đắn, chúng ta mới có thể vừa bảo vệ được các giá trị cốt lõi, vừa thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội. Văn kiện Đại hội XIV nêu rõ: “Vấn đề chấn hưng đạo đức xã hội có nơi, có lúc mới chỉ nhấn mạnh đến chống các tiêu cực và tệ nạn xã hội, chưa chú trọng kế thừa và phát huy các giá trị tích cực và tốt đẹp của văn hoá truyền thống và xây dựng các giá trị văn hoá, đạo đức mới. Việc học tập và tiếp thu các giá trị văn hoá, đạo đức tiến bộ của nhân loại còn hạn chế và thụ động”.
Trong bối cảnh hiện nay, khi thông tin trở thành một yếu tố có sức ảnh hưởng mạnh mẽ, mỗi người cần trở thành một “người gác cổng” có trách nhiệm đối với những gì mình tiếp nhận và lan tỏa. “Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, dự báo về phát triển con người toàn diện, chấn hưng đạo đức xã hội, xây dựng hệ giá trị con người và văn hoá chưa được chú trọng đúng mức” (Văn kiện Đại hội XIV của Đảng). Vì vậy, sự tỉnh táo, bản lĩnh và ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân sẽ góp phần tạo nên “lá chắn” vững chắc bảo vệ xã hội trước những tác động tiêu cực. Đồng thời, việc không ngừng tu dưỡng đạo đức, sống trung thực, nhân ái cũng chính là cách thiết thực nhất để góp phần chấn hưng đạo đức xã hội.
Tóm lại, chấn hưng đạo đức xã hội và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là hai nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng, mang tính lâu dài và cấp thiết. Đây không chỉ là trách nhiệm của riêng một cá nhân hay tổ chức nào mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Mỗi người, bằng hành động cụ thể của mình, hãy góp phần xây dựng một môi trường sống lành mạnh, nơi mà những giá trị tốt đẹp được lan tỏa, cái đúng được bảo vệ và cái sai bị đẩy lùi. Chỉ khi đó, xã hội mới có thể phát triển một cách bền vững, vững bước trên con đường tiến bộ và văn minh.
