Tư tưởng đổi mới của cố TBT Trường Chinh: Di sản khai sáng và khát vọng trong Kỷ nguyên vươn mình

Từ những "đốm lửa" phá rào đến bước ngoặt lý luận

Công cuộc Đổi mới không phải là một sự kiện ngẫu nhiên hay một quyết định hành chính thuần túy vào năm 1986. Thực tế, nó đã manh nha từ hai thập kỷ trước đó thông qua những thử nghiệm đầy mạo hiểm, những "tiếng sấm sớm" trong lòng nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung.

Điển hình nhất là mô hình "khoán hộ" của Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc Kim Ngọc những năm 1965-1966. Trong bối cảnh tư duy kinh tế khi đó còn cực kỳ khắt khe, xem sở hữu tư nhân là mầm mống của chủ nghĩa tư bản, ông Kim Ngọc đã phải thực hiện cuộc "phá rào" trong lặng lẽ để cứu dân khỏi đói nghèo. Tiếp sau đó là những bước "xé rào" quyết liệt tại Hải Phòng của Bí thư Đoàn Duy Thành hay luồng gió đổi mới tại TP.HCM thời ông Võ Văn Kiệt. Những đốm lửa nhỏ đó, dù ban đầu bị coi là "trái quy luật", thực chất lại là những hạt mầm đầu tiên của kinh tế thị trường.

Ít ai biết rằng, những chuyển động ngầm đó đã được Bác Hồ và nhà lý luận Trường Chinh âm thầm theo dõi với sự thận trọng nhưng đầy thấu cảm. Tại Nhà sàn trong Phủ Chủ tịch, tờ báo Hà Nội Mới ra ngày 21/3/1969 vẫn được lưu giữ với bút tích của Bác chuyển cho đồng chí Trường Chinh xem xét về hiện tượng khoán ở Vĩnh Phúc.

Nhiều người từng lầm tưởng ông Trường Chinh phản đối khoán hộ một cách bảo thủ. Nhưng thực tế sâu xa hơn thế: lúc bấy giờ, chiến tranh đang ở giai đoạn khốc liệt nhất, ông lo ngại việc cho phép tư hữu quá sớm sẽ làm lung lay sự tập trung nguồn lực cho tiền tuyến. Tuy nhiên, chính sự trăn trở về việc "Dân vẫn thiếu ăn, thiếu mặc" đã thôi thúc ông nghiền ngẫm suốt nhiều năm. Để rồi sau này, khi thực tiễn đã chín muồi, ông chính là người khẳng định mạnh mẽ: "Bí thư Kim Ngọc chưa khi nào bị Trung ương kỷ luật vì chuyện khoán hộ". Đó là sự công nhận muộn màng nhưng công tâm, cho thấy tư duy đổi mới đã được ấp ủ từ chính những bài học xương máu của thực tiễn.

Bản lĩnh của "Kiến trúc sư trưởng": Đổi mới hay là chết

Tư tưởng Đổi mới của cố Tổng Bí thư (TBT) Trường Chinh được kết tinh từ việc nghiền ngẫm thực tiễn "cây đời xanh tươi" tại các địa phương. Khi giữ cương vị TBT chuẩn bị cho Đại hội VI, ông đóng vai trò quyết định trong việc soạn thảo lại Văn kiện Đại hội với một tư duy mới, rũ bỏ hoàn toàn những giáo điều đã lỗi thời.

Câu nói nổi tiếng: "Đổi mới hay là chết?" không chỉ là một khẩu hiệu, mà là mệnh lệnh thiêng liêng từ cuộc sống. Từ một quốc gia thiếu đói trầm kha năm 1986 với GDP bình quân đầu người chỉ khoảng 110 USD, Việt Nam đã thực hiện một kỳ tích kinh tế khi đạt ngưỡng 4.300 - 4.500 USD vào năm 2025. Đây không chỉ là sự tăng trưởng về con số, mà là thành quả của sự dũng cảm rũ bỏ tư duy bao cấp để đi lên bằng tư duy kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Di sản lớn nhất ông để lại chính là tinh thần: Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật và nói rõ sự thật.

Kỷ nguyên mới: Đổi mới thể chế và vị thế "Dân là gốc"

Bước vào Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc dưới sự lãnh đạo của TBT Tô Lâm, nội hàm của Đổi mới đã mang một tầm vóc và vị thế hoàn toàn khác. Nếu 40 năm trước, mục tiêu hàng đầu là "thoát nghèo" và "sinh tồn", thì nay mục tiêu là "làm giàu" và "hiện đại hóa".

Điểm nối dài từ tư tưởng Trường Chinh đến nay chính là triết lý về Nhân dân. Trước đây, Đảng xác định "Lấy dân làm gốc" - thường mang tính mục tiêu và điều chỉnh đường lối. Nay, TBT Tô Lâm nhấn mạnh mạnh mẽ hơn: "Dân là gốc!" - khẳng định Nhân dân không chỉ là đối tượng được phục vụ, mà là chủ thể, là trung tâm, là động lực và là thước đo cuối cùng của mọi chính sách. Mọi thành quả của kỷ nguyên mới phải được hiện thực hóa qua sự ấm no, hạnh phúc và sự hài lòng của từng người dân.

Trong kỷ nguyên này, Đảng ta đã nhận diện rõ: "Điểm nghẽn của điểm nghẽn" chính là thể chế. Nếu tư duy của TBT Trường Chinh là phá bỏ xiềng xích của cơ chế bao cấp, thì tư duy của TBT Tô Lâm là phá bỏ rào cản của sự quan liêu, lãng phí và trì trệ. Đổi mới thể chế lần này phải quyết liệt hơn, hướng tới một hệ thống quản trị hiện đại, minh bạch và kiến tạo.

Hành trình 40 năm qua là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của dân tộc khi tư duy được khai phóng. Từ những trăn trở của cố TBT Trường Chinh về miếng cơm manh áo của người nông dân "khoán hộ" năm xưa đến tầm nhìn về một Việt Nam cường quốc của TBT Tô Lâm hôm nay là một sự kế thừa biện chứng, đầy sáng tạo và quyết liệt.

Khát vọng vươn mình không chỉ được đo bằng những tòa nhà cao tầng hay con số xuất khẩu tỷ đô, mà được đo bằng sự thay đổi về chất trong mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Khi niềm tin của người dân được củng cố bằng những hành động quyết liệt, khi thể chế không còn là rào cản mà là cánh bướm dẫn đường, Kỷ nguyên mới sẽ thực sự là một "đại lộ" thênh thang đưa dân tộc Việt Nam hiên ngang bước vào hàng ngũ các cường quốc năm châu.

Lịch sử sẽ mãi ghi nhớ những người dũng cảm phá rào, và tương lai sẽ gọi tên những người dám dấn thân vươn mình.