Suy ngẫm về những trăn trở của Tổng Bí thư

Đây là một dự án lớn với quy mô đầu tư lên đến 16 tỷ USD (khoảng 420.000 tỷ VNĐ theo tỷ giá hiện nay) nhưng đang khiến dư luận lo ngại về tính hiệu quả, khả năng hoàn vốn cũng như tác động của nó tới nền kinh tế đất nước, nhất là sau những câu hỏi của người lãnh đạo cao nhất của Đảng.

Chủ trương đầu tư Dự án cảng hàng không quốc tế Long Thành được Quốc hội khóa XIII thông qua tháng 6/2015, với 428/461 đại biểu có mặt tại hội trường tán thành, 17 đại biểu không tán thành, 16 đại biểu không biểu quyết. Dự án được xây dựng trên diện tích hơn 5.000 ha tại xã Long Thành, tỉnh Đồng Nai; công suất thiết kế đạt 100 triệu hành khách/năm và 5 triệu tấn hàng hóa/năm. Dự án này khởi công vào đầu tháng 1/2021, chia làm 3 giai đoạn, trong đó vốn đầu tư giai đoạn 1 (từ 2021-2026) là hơn 4,6 tỷ USD.

Sau ngày khởi công, Dự án cảng hàng không quốc tế Long Thành nhanh chóng trở thành một đại công trường lớn nhất cả nước với hàng vạn kỹ sư, công nhân miệt mài ngày đêm làm việc. Và, ngày 19/12/2025, chuyến bay đầu tiên là chiếc Boeing 787 mang số hiệu VN1 của Vietnam Airlines chở Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình cùng gần 100 hành khách đã hạ cánh xuống sân bay Long Thành, mở ra bao kỳ vọng về một sân bay hiện đại, hiệu quả nhiều mặt.

Thế nhưng, ngoài những ý kiến phản biện khá trái chiều từ hơn 10 năm trước, đã dũng cảm chỉ rõ những bất cập và đề nghị không triển khai dự án sân bay Long Thành, gần đây rộ lên những băn khoăn không nhỏ. Đặc biệt, ngày 9/2/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm trong buổi làm việc với lãnh đạo TP Hồ Chí Minh đã nhắc tới "điểm nghẽn" kết nối TP Hồ Chí Minh với sân bay Long Thành: “Hôm trước tôi nói rồi, từ TP Hồ Chí Minh đi sân bay Long Thành không thể quá 30 phút. Bây giờ đi 2 tiếng, ách tắc 2 tiếng đồng hồ, không ai người ta đến Long Thành. Tôi thấy người dân TP Hồ Chí Minh vẫn chọn Tân Sơn Nhất. Xây dựng sân bay rất quan trọng, nhưng kết cấu giao thông phải đồng bộ”.

"Chúng ta phải phát triển những đô thị thông minh, đô thị mới, những đô thị liên hoàn, nâng cao đời sống người dân ở các khu vực. Hiện nay TP Hồ Chí Minh rất muốn hạn chế xe máy, nếu có phương tiện công cộng nhanh, đúng giờ, kịp thời, người dân sẽ tự bỏ xe máy, không cần cấm. Điều đó phải ưu tiên, tập trung giải quyết, nếu không vài năm nữa sẽ tắc nghẽn", Tổng Bí thư phân tích.

Từ phân tích của đồng chí Tổng Bí thư, không thể không lo lắng về sự thiếu đồng bộ cơ sở hạ tầng, thiếu sự kết nối giữa cảng hàng không quốc tế Long Thành với các tuyến giao thông trọng điểm, nhất là với sân bay Tân Sơn Nhất sẽ hạn chế rất nhiều hiệu quả khai thác khi Long Thành đi vào hoạt động. Đó cũng là một sự lãng phí nguồn lực không nhỏ, là bài học đắt giá không thể để lặp lại ở các công trình, dự án trọng điểm của quốc gia tới đây.

Và, chỉ hơn 2 tuần sau đó, những ý kiến của đồng chí Tổng Bí thư càng cho thấy rõ hơn điểm nghẽn này cũng như những bất cập. Tổng Bí thư Tô Lâm cho rằng, quy mô đầu tư sân bay Long Thành lên tới 16 tỷ USD trong khi các nước khác chỉ đầu tư khoảng “chục tỷ USD”, khiến “người ta rất ngại”. “Nếu quy mô 16 tỷ USD thì kinh khủng. Nhưng, tôi hỏi có vượt trội hơn được Malaysia và Singapore thì không chứng minh được. Tôi hỏi bao lâu thu hồi được vốn cho Nhà nước, cũng không trả lời được. Tôi hỏi sân bay Long Thành này mỗi năm đóng góp cho sự tăng trưởng của kinh tế, của quốc gia là bao nhiêu, cũng không tính toán được”, Tổng Bí thư nêu vấn đề và cho rằng, chính điều đó đã làm nảy sinh lãng phí, tiêu cực, thậm chí có thể thất thoát. Từ đó, đồng chí Tổng Bí thư yêu cầu phải chấm dứt tình trạng “lợi ích nhóm”, “sân sau”, đầu tư theo nhiệm kỳ, thua lỗ kéo dài nhưng không rõ trách nhiệm...

Ý kiến đó hoàn toàn nhất quán với quan điểm trong bài viết “Chống lãng phí” vào tháng 10/2024, trên cương vị Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, người đứng đầu Đảng, Nhà nước đã dẫn lời Bác Hồ: Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chú trọng phòng, chống lãng phí. Bác căn dặn “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của Chính phủ”; Người chỉ rõ “Tham ô có hại nhưng lãng phí có khi còn hại nhiều hơn: Nó tai hại hơn tham ô vì lãng phí rất phổ biến...”; “Lãng phí tuy không lấy của công đút túi, song kết quả cũng rất tai hại cho nhân dân, cho Chính phủ. Có khi tai hại hơn nạn tham ô”; “Tham ô, lãng phí, quan liêu là một thứ "giặc ở trong lòng”. Nếu chiến sĩ và nhân dân ra sức chống giặc ngoại xâm mà quên chống giặc nội xâm, như thế là chưa làm tròn nhiệm vụ của mình. Vì vậy, chiến sĩ và nhân dân phải hăng hái tham gia phong trào ấy”...

Từ những huấn thị của Bác Hồ, Tổng Bí thư Tô Lâm thẳng thắn nhận định: “Lãng phí còn diễn ra khá phổ biến, dưới nhiều dạng thức khác nhau, đã và đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho phát triển. Trong đó, lãng phí gây suy giảm nguồn lực con người, nguồn lực tài chính, giảm hiệu quả sản xuất, tăng gánh nặng chi phí, gây cạn kiệt tài nguyên, gia tăng khoảng cách giàu - nghèo. Hơn thế, lãng phí còn gây suy giảm lòng tin của người dân với Đảng, Nhà nước, tạo rào cản vô hình trong phát triển kinh tế - xã hội, bỏ lỡ thời cơ phát triển của đất nước”.

Nhằm sớm khắc phục những bất cập, ngày 26/2/2026, Văn phòng Chính phủ có Thông báo số 89/TB-VPCP kết luận của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính - Trưởng Ban Chỉ đạo tại Phiên họp lần thứ 23 Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông, vận tải. Trong kết luận này, Thủ tướng yêu cầu khẩn trương xây dựng kế hoạch, tổ chức thi công bảo đảm hoàn thành dự án cảng hàng không quốc tế Long Thành (giai đoạn 1) trong nửa đầu năm 2026.

Người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh: “Đối với dự án cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1, các bộ, cơ quan, nhất là ACV cần khẩn trương rà soát khối lượng công việc còn lại, xây dựng kế hoạch chi tiết, tổ chức thi công hợp lý, khoa học bảo đảm hoàn thành dự án trong nửa đầu năm 2026; chịu trách nhiệm trước Đảng, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Nhân dân về tiến độ, chất lượng, an toàn của dự án. Nguyên tắc xử lý nghiêm sai phạm theo pháp luật và không để ách tắc trong quá trình triển khai dự án”.

Như vậy, Đảng, Nhà nước, Chính phủ nhận thức rất rõ những khó khăn, “điểm nghẽn” trong quá trình xây dựng, vận hành Dự án cảng hàng không quốc tế Long Thành ở thời điểm hiện tại cũng như những bất cập có thể tiếp tục phát sinh; đồng thời, quyết tâm khắc phục bằng được. Không thể để một dự án lớn rơi vào cảnh trì trệ, kém hiệu quả; đó là trách nhiệm trước Nhân dân và tương lai phát triển của đất nước.

Từ những trăn trở về sân bay Long Thành, ở một khía cạnh khác, chợt nhớ đến phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Diễn đàn quốc gia về phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam lần thứ VI với chủ đề "Làm chủ công nghệ số, làm chủ quá trình chuyển đổi số Việt Nam bằng doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam. Hà Nội, ngày 15/1/2025: "Tôi được báo cáo là Việt Nam đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu điện thoại di động thông minh; đứng thứ 5 thế giới về xuất khẩu linh kiện máy tính; đứng thứ 6 thế giới về xuất khẩu thiết bị máy tính; đứng thứ 7 thế giới về gia công phần mềm; đứng thứ 8 thế giới về thiết bị linh kiện điện tử. Đây là những con số có vẻ ấn tượng, hoành tráng, đáng tự hào, nhưng thử hỏi chúng ta đã bao giờ nhìn sâu vào bản chất những số liệu này chưa? Chúng ta đóng góp được bao nhiêu % giá trị trong đó? Hay là mình đang ở phân khúc thấp nhất của chuỗi giá trị, chủ yếu là gia công cho nước ngoài. Một cái áo bán ra mà thiết kế, vải, nhuộm, chỉ, cúc đều của người khác thì mình được bao nhiêu? Có chăng chỉ là công lao động và sự ô nhiễm môi trường? Số liệu tôi nêu trên được trích dẫn từ báo cáo của lãnh đạo về thành tích của ngành mình. Tôi cứ tự hỏi đây liệu có phải là “ngộ nhận”, là “tự huyễn hoặc”, là “tự ru mình” không?”...

Những phân tích đó thẳng thắn, trách nhiệm và thấm thía biết bao, nhất là trong bối cảnh đất nước ta còn đang khó khăn, cần dành nguồn vốn cho những dự án lớn cấp thiết như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, v.v...

Phải đặt lợi ích quốc gia, lợi ích của nhân dân lên trên hết khi triển khai thực hiện các dự án, công trình trọng điểm. Như Bác Hồ từng nhấn mạnh lúc giao nhiệm vụ cho “tướng quân tại ngoại” - Đại tướng Võ Nguyên Giáp khi chuẩn bị chiến dịch Điện Biên Phủ: "Trận này rất quan trọng, phải đánh cho thắng. Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh".

Tinh thần và mệnh lệnh đó phải được thấm nhuần và thực hiện xuyên suốt trong mọi quyết sách của quốc gia!