TP.HCM: Phân loại rác tại nguồn cần đồng bộ từ thu gom đến tái chế

Người dân thu gom, phân loại rác thải sinh hoạt tại khu dân cư, góp phần giảm lượng chất thải phải xử lý và thúc đẩy thói quen sống xanh.

Chiều 28/8, Báo Tuổi Trẻ phối hợp Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) tổ chức hội thảo “Phân loại rác tại nguồn: Đồng bộ hạ tầng, thực thi hiệu quả”. Chương trình thu hút các chuyên gia, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và những người trực tiếp tham gia thu gom, xử lý rác cùng thảo luận giải pháp cho đô thị đông dân nhất cả nước.

Theo UBND TP Hồ Chí Minh, sau quá trình mở rộng không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh có quy mô dân số khoảng 14 triệu người. Lượng chất thải sinh hoạt phát sinh lớn mỗi ngày đang tạo sức ép lên hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý. Trong khi đó, việc phân loại rác tại hộ gia đình chưa thể phát huy hiệu quả nếu phương tiện thu gom vẫn tiếp nhận chung các loại chất thải hoặc các điểm tập kết, cơ sở xử lý chưa đủ khả năng tiếp nhận riêng từng nhóm.

Mặt khác, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, có hiệu lực từ năm 2022, quy định chất thải rắn sinh hoạt phải được phân thành ba nhóm, gồm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và chất thải rắn sinh hoạt khác. Luật cũng đặt nền tảng cho phát triển kinh tế tuần hoàn, thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất và thu phí rác dựa trên khối lượng hoặc thể tích phát sinh.

Hiện nay, TP Hồ Chí Minh cũng đã ban hành Quyết định số 67/2025 để triển khai các quy định về phân loại chất thải. Tuy nhiên, việc thực hiện còn gặp nhiều trở ngại do điều kiện hạ tầng giữa các khu vực chưa đồng đều. Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đang được kỳ vọng tạo thêm sự linh hoạt, cho phép địa phương lựa chọn phương thức phân loại phù hợp với hạ tầng và công nghệ xử lý, nhưng tối thiểu phải bảo đảm hai nhóm chất thải.

Nhà báo Nguyễn Thái Bình, Phó Tổng biên tập Báo Tuổi Trẻ cho biết, báo chí đã thực hiện nhiều hoạt động truyền thông, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về phân loại rác tại nguồn. Tuy nhiên, tại nhiều địa phương vẫn tồn tại nghịch lý người dân sẵn sàng thực hiện nhưng lại thiếu thùng chứa, phương tiện thu gom riêng và điểm tập kết đạt chuẩn.

Các đại biểu tham gia đã đề xuất nhiều giải pháp để phân loại rác tại nguồn.

Theo ông Nguyễn Thái Bình, nếu rác đã được phân loại tại hộ gia đình nhưng sau đó lại bị trộn chung trong quá trình vận chuyển, người dân sẽ dần mất động lực tham gia. Điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở nhận thức mà còn ở khả năng tổ chức hệ thống phía sau. Vì vậy, cơ quan quản lý, địa phương, chuyên gia và doanh nghiệp cần cùng xác định những vướng mắc cụ thể, từ đó đề xuất giải pháp có thể triển khai trong thực tế. “Chỉ khi hạ tầng thu gom, vận chuyển và xử lý được đầu tư đồng bộ, nỗ lực phân loại của từng hộ gia đình mới tạo ra giá trị bền vững cho môi trường”, ông Nguyễn Thái Bình nói.

Là đơn vị chuyên xử lý và thu gom rác thải để bảo vệ môi trường, bà Nguyễn Thanh Giang, đại diện Ban cố vấn PRO Việt Nam, Tổng giám đốc Tetra Pak Việt Nam cho biết, nhận thức của người dân về phân loại rác đã có những chuyển biến tích cực. Khung pháp lý cũng từng bước được hình thành, nhưng hoạt động phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nhiều địa phương vẫn chưa được triển khai đồng bộ với năng lực thu gom và tái chế.

Theo bà Nguyễn Thanh Giang, phân loại rác tại nguồn là một mắt xích then chốt nhưng không thể hoạt động riêng lẻ. Phía sau hành động của người dân phải là hệ thống phương tiện thu gom phù hợp, dữ liệu có khả năng truy xuất, cơ sở tiếp nhận đủ năng lực và công nghệ tái chế đáp ứng yêu cầu. Nếu một mắt xích bị đứt đoạn, giá trị của vật liệu sau phân loại có thể bị mất đi. Trong hơn 7 năm hoạt động, đơn vị đã tập trung vào ba hướng gồm truyền thông để phân loại rác trở thành thói quen; xây dựng cơ chế khuyến khích, ứng dụng công nghệ nhằm tăng khả năng truy xuất và minh bạch dữ liệu; đồng thời phát triển năng lực, công nghệ tái chế. Đến nay, liên minh đã thu gom và tái chế gần 180.000 tấn bao bì các loại, đồng thời hỗ trợ lực lượng thu gom rác dân lập tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái tái chế.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, TP Hồ Chí Minh cần xây dựng lịch thu gom riêng đối với từng loại rác, chuẩn hóa phương tiện vận chuyển, bố trí điểm trung chuyển phù hợp và công khai quy trình xử lý sau phân loại. Cùng với tuyên truyền, thành phố cần có cơ chế giám sát, khuyến khích người thực hiện tốt và xử lý trường hợp không tuân thủ. Việc kết nối các mắt xích sẽ giúp chất thải tái chế trở thành nguồn nguyên liệu, giảm lượng rác phải chôn lấp và từng bước hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn đô thị.