Tạo đột phá từ xe buýt “sạch” và miễn phí đi lại bằng xe buýt

Bước ngoặt xe buýt “sạch”

Theo Ban An toàn giao thông TP Hồ Chí Minh, từ cách đây 5 năm thành phố đã triển khai lộ trình chuyển đổi phương tiện theo hướng sử dụng năng lượng “xanh”. Từ ngày 1/3 vừa qua, bước đột phá về xe buýt “sạch” tiếp tục được tạo ra khi thành phố đã đồng loạt đưa vào vận hành thêm 25 tuyến buýt điện, nâng tổng số tuyến buýt điện lên con số 47 với 627 đầu xe.

Loạt xe buýt điện mới tinh với cửa kính sáng choang của nhiều doanh nghiệp chạy dày đặc trên những tuyến đường đông đúc của thành phố gần đây đang dần tạo ấn tượng tốt đối với người đi đường về xe buýt.

TP Hồ Chí Minh cũng đang duy trì 18 tuyến sử dụng xe chạy khí gas CNG với 449 đầu xe nên tỷ lệ phương tiện sử dụng năng lượng “xanh” đã ở mức hơn 46%. Khảo sát của Trung tâm Quản lý giao thông công cộng cho thấy, một xe buýt cỡ trung có quãng đường di chuyển lên đến 69.326 km/năm; một xe buýt lớn di chuyển bình quân là 86.228 km/năm. Với việc gần một nửa số lượng xe buýt tại thành phố đã sử dụng nhiên liệu “xanh” nên ô nhiễm môi trường do chính loại phương tiện này gây ra trên đường cũng đã được kéo giảm đáng kể.

Ngoài ra, nhằm hỗ trợ hành khách đi lại bằng tàu điện trên tuyến Metro số 1 và giúp lượng khách đi lại trên tuyến Metro số 1 ổn định ở mức trên 50 nghìn lượt/ngày, TP Hồ Chí Minh cũng đã đưa vào hoạt động 17 tuyến xe buýt điện kết nối trực tiếp với các nhà ga với 150 xe hoạt động từ 5 - 22h hàng ngày. Đến nay 44 tuyến xe buýt hiện hữu cũng đã được điều chỉnh để tăng khả năng kết nối với 11 nhà ga trên cao của tuyến Metro số 1. Tuy vậy, Ban An toàn giao thông TP Hồ Chí Minh cho rằng, sau 5 năm triển khai đồng loạt các giải pháp để phát triển vận tải khách công cộng bằng xe buýt, đến cuối năm vừa qua, loại phương tiện này mới chỉ đáp ứng khoảng 7% nhu cầu đi lại của người dân, chưa đạt chỉ tiêu 15% thảnh phố đặt ra. Tỷ lệ trên là không tương xứng khi mạng lưới xe buýt của thành phố hiện đang có 181 tuyến nội tỉnh và liên tỉnh, gồm 109 tuyến trợ giá, 72 tuyến không trợ giá với số lượng lên đến 2.319 xe.

Để hỗ trợ khách đi xe và hoạt động của xe buýt, TP Hồ Chí Minh cũng đã quyết định đầu tư thêm hơn 220 trụ dừng, nhà chờ và 2 bến xe buýt ở công viên Văn Thánh, Bình Thái. Đồng thời tổ chức các điểm giữ xe cá nhân tại khu vực lân cận các ga trên tuyến Metro số 1. Hiện TP Hồ Chí Minh cũng đã lên kế hoạch đấu thầu đối với 102/109 tuyến xe buýt trợ giá; đưa vào vận hành hệ thống vé điện tử liên thông, ứng dụng MultiGo cách đây 1 năm và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, vận hành xe buýt; đầu tư, đưa vào sử dụng 8 bến, bãi đỗ xe buýt. Thời gian qua, TP Hồ Chí Minh cũng đã khuyến khích việc triển khai các phương tiện công cộng quy mô nhỏ như xe đạp, xe máy điện nhằm hỗ trợ kết nối với xe buýt, tàu điện. Trong đó dịch vụ xe đạp công cộng Mobike do doanh nghiệp tư nhân triển khai từ cuối năm 2021 tại khu vực trung tâm với 45 trạm, 500 xe, hoạt động 24/7 cũng bước đầu nhận được phản hồi tích cực, góp phần thúc đẩy sử dụng phương tiện công cộng sử dụng nguồn năng lượng “xanh”.

“Cú huých” từ việc đi xe buýt miễn phí

Thông tin được nhiều người dân chờ đợi là việc UBND TP Hồ Chí Minh trình HĐND thành phố dự thảo nghị quyết hỗ trợ cho người sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt. Trong đó, nội dung chính là miễn phí cho người dân đi lại bằng xe buýt và khi được HĐND thành phố thông qua, việc miễn phí có thể sẽ được triển khai ngay trong dịp lễ 30/4-1/5 sắp tới. Theo đề xuất của UBND thành phố, có 135 tuyến xe buýt được đưa vào danh sách miễn phí với tổng số tiền ngân sách dự kiến chi ra khoảng 930 tỷ đồng ngay trong năm nay. Khoản kinh phí này được dự kiến chi cho 109 tuyến buýt có trợ giá và 26 tuyến buýt không trợ giá.

Đây là số tiền không lớn so với quy mô ngân sách của TP Hồ Chí Minh hàng năm nhưng sẽ góp phần rất lớn trong việc khuyến khích người dân đồng loạt đi lại bằng xe buýt nhằm kéo giảm tình trạng kẹt xe đang gây thiệt hại không nhỏ về kinh tế - xã hội. Đặc biệt, việc người dân đồng loạt bỏ xe máy cá nhân để đi lại bằng xe buýt cũng sẽ đem lại lợi ích không thể tính toán về tính mạng, sức khỏe. Bởi chưa kể số người bị tai nạn giao thông do di chuyển bằng xe máy, theo khuyến cáo từ Trung tâm Quản lý giao thông công cộng, phơi nhiễm bụi mịn đã gây ra tới hơn 81% các ca tử vong liên quan đến ô nhiễm không khí trên địa bàn TP Hồ Chí Minh. Số ca tử vong do nhiễm bụi mịn từ đã ở mức 1.840 đến 3.150 ca/năm, cao gấp 3 - 5 lần số ca tử vong do tai nạn giao thông xảy ra trên địa bàn.

Sau sáp nhập, hệ thống giao thông của TP Hồ Chí Minh có quy mô rất lớn với trên 9.000 tuyến đường bộ, tổng chiều dài hơn 12.000 km. Kéo theo đó danh mục mạng lưới xe buýt đã được rà soát, công bố lên đến 245 tuyến nội tỉnh và 41 tuyến liền kề, gồm các tuyến liên vùng, kết nối sân bay và xe buýt 2 tầng phục vụ du lịch. Vì vậy, cùng với việc đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi toàn bộ số xe buýt hiện có sang loại phương tiện sử dụng năng lượng “xanh” thì việc mở rộng mạng lưới xe buýt cần tiếp tục được đầu tư ngay. Đảm bảo việc mở rộng mạng lưới xe buýt được triển khai trước khi thực hiện các giải pháp hạn chế xe cá nhân không đáp ứng quy định về xả thải lưu thông vào khu vực trung tâm. Việc mở rộng mạng lưới xe buýt nội tỉnh về khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương và các tuyến liên tỉnh về các địa bàn lân cận như Đồng Nai, Tây Ninh không chỉ giúp giám lượng xe cá nhân ra vào các cửa ngõ, mà còn giúp xóa xổ toàn bộ số xe hợp đồng trá hình chạy dầu ra vào khu vực trung tâm thành phố hàng ngày.

Theo ông Võ Khánh Hưng, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, hiện thành phố đang xây dựng Đề án tái cấu trúc mạng lưới và bộ định mức, đơn giá dịch vụ, trong đó có xe buýt điện cỡ nhỏ và trung. Về loại xe buýt nhỏ, trước đây Phó GS TS Phạm Xuân Mai (Hội Liên hiệp khoa học - kỹ thuật TP Hồ Chí Minh) cùng nhóm nghiên cứu Đề án phát triển vận tải hành khách công cộng đã đưa ra phương án đầu tư loại phương tiện này. Xe buýt nhỏ sẽ đảm trách việc trung chuyển khách từ các tuyến đường hẻm, đường nội bộ ra các tuyến đường chính cho xe buýt lớn.

Phó GS.TS Phạm Xuân Mai đưa ra con số 85% dân số thành phố sống trong các khu vực đa giác dân cư có đường giao thông nhỏ từ 3-6m không có vỉa hè. Với thực trạng này, để người dân đi bộ từ các tuyến đường nhỏ ra đường lớn để đón xe buýt là điều hết sức khó khăn. Trong khi đó có 86% người được khảo sát ở nhiều địa phương mong muốn trạm xe buýt cách nơi ở từ 200m trở lại để thuận tiện cho việc đi bộ. Theo tính toán cuả nhóm nghiên cứu, xe buýt nhỏ có sức chở 12 chỗ, chiếm diện tích mặt đường là 1,5 - 1,8m2 thay cho 12 xe máy chiếm diện tích mặt đường 18m2. Loại xe này chỉ chạy một chiều trong các đường nhỏ và chạy theo một luồng tuyến nhất định để trung chuyển khách trong các khu dân cư ra trạm xe buýt ở đường lớn, nên sẽ không gây ảnh hưởng nhiều đến giao thông trên tuyến. Phó GS.TS Phạm Xuân Mai còn cho rằng, tỷ lệ vốn đầu tư cho xe buýt nhỏ chỉ vào khoảng 500 - 600 tỷ đồng cho 3.000 xe. Trước mắt, để thí điểm bước đầu, nhóm nghiên cứu đề nghị thành phố đầu tư khoảng 360 xe. Vị chuyên gia này khẳng định, chỉ có cách đó mới có thể tăng cường năng lực giao thông công cộng.

Hiện nay, cùng với việc đẩy mạnh chuyển đổi sang loại xe buýt sử dụng nhiên liệu “xanh”, chủ trương đồng loạt miễn vé xe buýt cũng đang được TP Hồ Chí Minh xúc tiến, đây là thời cơ để xe buýt vượt qua ngưỡng phục vụ 10% nhu cầu đi lại suốt vài chục năm qua để đảm trách mức 30%, thậm chí là 50% nhu cầu đi lại hoặc hơn nữa cho người dân thành phố. Trước thực trạng xe máy cá nhân vẫn tăng nhanh hàng năm; số chuyến đi bằng xe gắn máy cá nhân của người dân hàng ngày vẫn chiếm tới khoảng 81%; nhu cầu đi lại bằng xe gắn máy của người dân thành phố đã tăng gấp 2,2 lần trong vòng hơn 20 năm qua, thì xe buýt nhỏ cũng là vấn đề cần được ưu tiên xem xét.